بفهماند از ميان اين سه راه علاج موعظه علاجى است كه هم در حال نشوز مفيد واقع مىشود ، و هم قبل از نشوز ، و هنگام پيدا شدن علامتهاى آن و علاجهاى سه گانه همان است كه عبارت :
* ( « فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ » ) * بر آن دلالت مىكند ، و گو اين كه اين راه هاى علاج با حرف و او به يكديگر عطف شده ، و حرف واو دلالتى بر ترتيب ندارد ، ولى از معناى آيه مىدانيم كه بين اين سه علاج ترتيب هست ، و مىخواهد بفرمايد اول او را موعظه كنيد ، اگر موعظه اثر نگذاشت با او قهر كنيد ، و رختخوابتان را جدا سازيد ، و اگر اين نيز مفيد واقع نشد ، او را بزنيد دليل بر اين كه رعايت تدريج و ترتيب لازم است اين است كه ترتيب نامبرده به حسب طبع نيز وسايل گوناگونى از كيفر دادن است ، هر كس بخواهد كسى را كيفر كند طبيعتا اول از درجه ضعيف آن شروع مىكند ، و سپس به تدريج كيفر را شديد و شديدتر مىسازد ، بنا بر اين ترتيبى كه از آيه فهميده مىشود از سياق آن به دست مىآيد ، نه از حرف واو .
و ظاهر جمله : * ( « وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضاجِعِ » ) * اين است كه بستر محفوظ باشد ، ولى در بستر با او قهر كند ، مثلا در بستر پشت به او كند ، و يا ملاعبه نكند ، و يا طورى ديگرى بىميلى خود را به او بفهماند ، گو اينكه ممكن است با مثل اين عبارت جدا كردن بستر نيز اراده بشود ، ولى بعيد است ( معمولا وقتى بخواهند بگويند بسترت را از او جدا كن نمىگويند در بستر از او كناره بگير ) و اى بسا معناى اول از اين نظر تاييد شود ، كه مضجع را به لفظ جمع آورده ، چون بنا بر اين كه منظور جدا كردن مضجع بوده باشد ، ديگر به حسب ظاهر احتياج نبود كلمه نامبرده را به لفظ جمع بياورد ، و كثرت را بفهماند ( زيرا كسى ، همسرش مضاجع دارد كه هر شب با او بخوابد ) « مترجم » .
* ( « فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا . . . » ) *
يعنى اگر در اثر اعمال آن سه راه علاج به اطاعت شما در آمدند ، ديگر عليه آنان بهانه جويى مكنيد ، و با اين كه اطاعت شما مىكنند براى اذيت و آزارشان دنبال بهانه نگرديد ، و در آخر اين مطلب را تعليل مىكند به اين كه * ( « إِنَّ اللَّه كانَ عَلِيًّا كَبِيراً » ) * و اعلام مىدارد به اين كه مقام پروردگارشان على و كبير است ، پس از قدرت و تفوقى كه بر زنان خود دارند مغرور نشوند و سوء استفاده ننموده در اثر غرور به آنها ظلم و استعلا و استكبار نكنند ، و همواره به ياد علو مقام پروردگارشان باشند .
* ( « وَإِنْ خِفْتُمْ شِقاقَ بَيْنِهِما فَابْعَثُوا . . . » ) *
كلمه ( شقاق ) به معناى قهر كردن و عداوت است ، خداى سبحان براى مواردى كه
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 546
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٤٦