بحث روايتى
در مجمع البيان در ذيل كلمه « بالباطل » نقل شده كه مفسرين در باره معناى آن دو قول دارند يكى از آن دو ، نظريه بعضى است كه گفتهاند منظور از آن ربا و قمار و بخس و ظلم است ، آن گاه خودش اضافه كرده كه اين قول از امام باقر ( ع ) روايت شده « 1 » . و در كتاب نهج البيان از امام باقر و امام صادق ( عليهما السلام ) روايت شده كه فرمودند : منظور از باطل قمار و سحت و ربا و سوگند است « 2 » .
و در تفسير عياشى از اسباط بن سالم روايت آورده كه گفت : نزد امام صادق ( ع ) بودم كه مردى وارد شد ، و عرضه داشت از معناى كلام خداى تعالى كه مىفرمايد :
* ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ » ) * مرا خبر بده ، حضرت فرمود : منظور خداى تعالى از اين باطل قمار است ، و اما اينكه فرمود : * ( « وَلا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ » ) * منظورش اين است كه يك فرد مسلمان به تنهايى بر انبوه مشركين حمله ببرد ، و به سر زمين آنان در آيد ، و در نتيجه كشته شود « 3 » .
مؤلف قدس سره : اين آيه شريفه در اكل به باطل عام است ، و همه معاملات باطل را شامل مىشود ، و اگر در روايات بالا نامى از خصوص قمار برده شده ، به عنوان شمردن مصاديق اين اكل است ، و همچنين تفسير قتل نفس به يك تنه حمله كردن ، در حقيقت تعميم آيه است نه تخصيص آن ، نمىخواهد بفرمايد تنها اين مورد منظور است ، بلكه مىخواهد بفرمايد همه قتل نفسها و خودكشىها را شامل است ، حتى شامل اين قسم حمله كردن بر دشمن نيز هست .
و در همان كتاب از اسحاق بن عبد اللَّه بن محمد بن على بن الحسين روايت آورده كه گفت : حسن بن زيد از پدرش از على بن ابى طالب ( ع ) روايت كرد كه فرمود : من از رسول خدا ( ص ) از مساله جبيره پرسيدم ، ( جبيره و باندى كه روى دست يا پاى شكسته مىبندند ) سؤالم اين بود كه صاحب اين جبيره چگونه وضو بگيرد و اگر جنب شد چگونه غسل كند ؟ فرمود : همين مقدار كافى است كه دست خود را كه به آب وضو و غسل تر شده بر
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 2 ص 81 جزء 5 چاپ حيات طبع بيروت
( 2 ) نهج البيان
( 3 ) تفسير عياشى ج 1 ص 235 حديث 98 .