« وَلا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِه » « 1 » .
« لِيَمْكُرُوا فِيها وَما يَمْكُرُونَ إِلَّا بِأَنْفُسِهِمْ وَما يَشْعُرُونَ » « 2 » .
« سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ ، وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ » « 3 » پس اينكه مغرور و جاهل به امر خدا پز مىدهد كه من خواسته خود را بر خواسته خدا غلبه دادم ، و از امر او مخالفت و تمرد كردم ، عين اين غرورش و اين تلاشى كه او به اين منظور مىكند خدا را در به كرسى نشاندن اراده اش كمك كرده ، هم چنان كه در آيه زير فرموده : « أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ أَنْ يَسْبِقُونا ساءَ ما يَحْكُمُونَ » « 4 » و اين آيه از عجيبترين آيات در اين باب است ، پس چه خوب فرموده كه : « فَلِلَّه الْمَكْرُ جَمِيعاً » « 5 » .
پس همه نيرنگها و مخالفتها و ظلمها و تعدياتى كه از اين طبقه نسبت به وظايف دينى سر مىزند ، و تمامى حوادثى كه در زندگيشان پيش مىآيد ، و در آن حوادث هواهاى نفسانى خود را پيروى نموده تا در آخر كفر و فسق و نفاق باطنيشان بيرون بريزد ، همه اش مكر الهى و املا و استدراج او است ، چون حقى كه آنان و همه بندگان بر خدا دارند ، اين است كه هر يك را به سوى عاقبت امرش هدايت كند ، كه كرده است ( حال عاقبت امر هر كس هر چه باشد به اختيار خودش بستگى دارد ) .
« وَاللَّه غالِبٌ عَلى أَمْرِه » « 6 » .
و اين امور وقتى به شيطان نسبت داده شود نامش كفر و معصيت و اغواى شيطان مىشود ، و شوق به آن را دعوت شيطان و وسوسه او و نزعه و وحى و اضلال او ناميده مىشود ، و آن حوادثى كه گفتيم هواهاى نفسانى را برمىانگيزد ، و همچنين آن چه جارى مجراى آن حوادث است ، زينت شيطان و وسائل و حبائل و شبكه ها يعنى دامهاى او ناميده مىشود ، كه ان شاء اللَّه بيان آن به
هامش
( 1 ) نيرنگ بد جز به اهلش بر نمىگردد . « سوره فاطر آيه : 43 » .
( 2 ) تا به خيال خود در آن مكر كنند و مكر نمىكنند مگر به خودشان ، ولى نمىفهمند « سوره انعام آيه : 123 » .
( 3 ) به زودى آنان را از راهى كه خودشان متوجه نباشند به عذاب و هلاكت مىافكنيم و براى فسق و فجور و ظلم ميدانشان مىدهم ، كه نيرنگ من متين است . « سوره اعراف : آيه : 83 » .
( 4 ) مثل اينكه بدكاران گمان كردهاند از ما پيشى مىگيرند ، و چه بد حكمى است كه مىكنند .
« سوره عنكبوت آيه : 4 » .
( 5 ) همه مكرها از خدا است . « سوره رعد آيه : 42 » .
( 6 ) سوره يوسف آيه 22 .