شخصى پرسيد معناى آن در آيه شريفه : « وَالْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ » چيست ؟ فرمود : زنان عفيف « 1 » .
مؤلف قدس سره : اين روايت را عياشى نيز از آن جناب نقل كرده است .
و در مجمع البيان در ذيل جمله : * ( « وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا » ) * گفته : يعنى كسى كه هزينه ازدواج با زنان آزاد را ندارد ، و آن قدر ثروت ندارد كه اين كار را انجام دهد ، به ازدواج با كنيزان اكتفاء كند ، و آن گاه گفته : اين معنا از امام ابى جعفر ( ع ) روايت شده « 2 » .
و در كافى از امام صادق ( ع ) نقل كرده كه فرمود : اين سزاوار نيست كه در اين عصر ، مرد آزاد با زن كنيز ازدواج كند ، - زيرا در سابق گفتيم كه چه عيبى در اين كار هست ، - و اگر خداى تعالى در عصر نزول قرآن فرمود : * ( « وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا . . . » ) * با در نظر گرفتن اينكه كلمه طول به معناى مهريه است مخصوص همان عصر بوده ، كه مهريه زنان آزاد از زنان كنيز بيشتر بوده ، و اما در مثل امروز كه مهريه زنان آزاد برابر كنيزان و يا كمتر از آن است صلاح نيست به جاى زنان آزاد با كنيز ازدواج شود . « 3 »
مؤلف قدس سره : اين كه در روايت قبلى كلمه ( طول ) را به غنا معنا فرمود ، بايد دانست كه غنا يكى از مصاديق طول است ، و روايت كافى هم نمىخواهد بفرمايد ازدواج با كنيزان حرام است ، بلكه به بيش از كراهت دلالت ندارد .
و در تهذيب به سند خود از ابى العباس بقباق روايت آورده كه گفت : من به امام صادق ( ع ) عرض كردم : آيا جايز است كه مردى با كنيز ديگران بدون اطلاع صاحبش ازدواج كند ؟ فرمود : اين زنا است ، زيرا خداى تعالى فرمود : * ( « فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ » ) * ، با آنها ازدواج كنيد با اذن صاحبانشان « 4 » .
و در همان كتاب به سند خود از احمد بن محمد بن ابى نصر روايت كرده كه گفت :
من از حضرت رضا ( ع ) پرسيدم : آيا مىشود با كنيز مردم با اذن صاحبان آنها تمتع برد - و شهوترانى كرد - فرمود : بله زيرا خداى تعالى فرموده * ( « فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ » ) * .
و در تفسير عياشى از محمد بن مسلم از يكى از دو امام باقر و صادق ( عليهما السلام ) روايت كرده كه گفت : من از آن بزرگوار پرسيدم : اينكه خداى تعالى در باره كنيزان فرموده :
هامش
( 1 ) سوره مائده آيه 5
( 2 ) مجمع البيان ج 3 ص 33 ط ، تهران شركة المعارف الاسلاميه
( 3 ) فروع كافى ج 5 ص 360 ، حديث 7 ط ، تهران دار الكتب الاسلاميه
( 4 ) تهذيب ج 7 ص 348 حديث 55 ط تهران دار الكتب الاسلاميه