جرم شما در مىگذرد ، آن وقت وجهى براى اين قول هست ، چون با اين توجيه ارتباط اين آيه با آيات سابق هم كه در آن ذكرى از سنتهاى حق و باطل گذشتگان و ذكرى از توبه نسبت به آنچه قبل از اسلام آوردن مرتكب شده بودند ، به ميان آمده بود .
* ( « وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَاللَّه عَلِيمٌ حَكِيمٌ » ) * اين توبه عبارت است از رجوع خداى تعالى به بنده خود به نعمت و رحمتش ، به اينكه برايش شريعت تشريع كند ، و حقيقت را بيان نمايد و به سوى طريق استقامت ، هدايتش فرمايد ، همه اينها از خداى تعالى توبه است ، هم چنان كه قبول توبه بنده گنه كار و از بين بردن آثار گناهان او نيز توبه است .
و اگر جمله : * ( « وَاللَّه عَلِيمٌ حَكِيمٌ » ) * را ذيل كلام قرار داد ، براى اين بود كه به همه فقرات آيه مربوط باشد ، چون اگر مىخواست تنها مربوط به جمله آخر آيه باشد مناسبتر آن بود كه بفرمايد : « و اللَّه غفور رحيم » .
* ( « وَاللَّه يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ . . . » ) *
در اين آيه مساله توبه تكرار شده ، و گويا منظور دلالت بر اين معنا بوده كه بفهماند جمله : * ( « وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيماً » ) * از سه فقره آيه قبلى ، تنها مقابل فقره اخير قرار دارد ، و اگر جمله : * ( « وَاللَّه يُرِيدُ . . . » ) * تكرار نمىشد ، و جمله : * ( « وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ » ) * به آيه قبلى وصل مىشد ، قهرا چنين به نظر مىرسيد كه اين جمله در مقابل همه فقرات آيه قبلى قرار دارد ، و آن وقت معناى آيه به طور قطع لغو مىشد ( توضيح اينكه فقرات آيه قبل عبارت بود از 1 - * ( « يُرِيدُ اللَّه لِيُبَيِّنَ لَكُمْ » ) * 2 - * ( « يَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ » ) * 3 - * ( « وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ » ) * ، و اراده آنهايى كه پيروى شهوات مىكنند ، نمىتواند از بيان خداى تعالى كه مضمون فقره اول است جلوگيرى و با آن مقابله كند ، و همچنين نمىتواند با هدايت خداى تعالى كه مضمون جمله دوم است مقابله نمايد ، خداى تعالى براى مسلمانان بيان مىكند و به سوى سنتهاى گذشتگان هدايت مىكند ، چه آنها بخواهند و چه نخواهند ، پس به همين منظور كه جمله * ( « وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ . . . » ) * به همه فقرات بر نگردد ، و تنها به جمله اخير بر گردد .
جمله : * ( « وَاللَّه يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ » ) * را تكرار نمود ) ( مترجم ) .
و مراد از ميل عظيم ، هتك همين حدود الهى است ، كه در اين آيات ذكر شد ، مىفرمايد : پيروان شهوات مىخواهند شما همه اين مرزها را بشكنيد ، با مادر و خواهر و دختر خود و غيره كه به نسب بر شما حرام شدهاند ، و خواهر رضاعى و مادر زن و ربيبه و غيره كه به سبب بر شما حرام شدهاند همخوابگى كنيد ، و يا زنا را مباح دانسته از سنت قويم ازدواج كه
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 448
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٤٨