و نيز از اين جا روشن مىشود كه نظريه اى كه بعضى از مفسرين در ذيل جمله * ( « وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ » ) * دادهاند فاسد است ، او گفته معناى جمله مذكور اين است كه اگر فشار تجرد را تحمل كنيد ، و با كنيزان ازدواج نكنيد برايتان بهتر است ، براى اينكه ازدواج با كنيزان نوعى تن به ذلت و خوارى دادن و نوعى سبكى است .
و علت فاسد بودن اين نظريه اين است كه جمله * ( ( بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ ) ) * بطور قطع با آن منافات دارد .
* ( « فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَناتٍ غَيْرَ مُسافِحاتٍ وَلا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ » ) * مراد از كلمه ( محصنات ) زنان عفيف است ، زيرا زنان شوهردار قابل نكاح كردن نيستند ، و مراد از مسافحات معنايى مقابل جمله ( متخذات اخدان ) است ، و كلمه ( أخدان ) جمع كلمه ( خدن ) به كسره خا است ، كه به معناى دوست است و اين كلمه مذكر و مؤنثش و مفرد و جمعش يكسان است ، يعنى هم به دوست مذكر خدن گفته مىشود ، و هم به دوست مؤنث هم به جماعت دوستان خدن گفته مىشود و هم به يك فرد ، و اگر در مورد بحث به صيغه جمع آمده ، براى اين بود كه در دلالت بر كثرت و زيادى تصريح داشته باشد ، و بفهماند وقتى كسى به منظور فحشا و زنا كردن دوستى مىگيرد ، به او و به مثل او قناعت نمىكند ، چون نفس آدمى حريص است ، اگر قرار باشد خواست نفس را بر آورد ، و آن را اطاعت كند حتما دوستان زيادى براى فحشا مىگيرد .
بنا بر اين وقتى كلمه ( مسافحات ) در مقابل كلمه ( متخذات اخدان ) قرار گرفته ، معلوم مىشود اين دو يك معنا ندارد ، آن مفسرى هم كه گفته : مراد از سفاح زناى علنى ، و مراد از گرفتن دوست ، زناى پنهانى است به همين مقابله نظر داشته ، چون مساله دوستگيرى در بين عرب ، حتى در بين زنان آزاد و زنان برده آنان متداول بوده و مردم كسى را به اين جهت ملامت و مذمت نمىكردند ولى به خاطر زناى علنى با زنان آزاد ملامت مىكردند .
و مراد از جمله : * ( « فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ » ) * اين است كه مردم را ارشاد كند به اين كه زنان برده را نكاح كنند ، اما به شرطى كه با اذن صاحب كنيز باشد ، چون اختيار امور كنيزان تنها به دست صاحبان آنان است و نه فرد ديگر و اگر از صاحب كنيزان تعبير فرمود به اهل آنان ، خواست تا به مقتضاى جمله : * ( « بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ » ) * عمل كرده باشد ، و بفهماند كنيز هم يكى از افراد خانواده مولا است ، و مولاى او اهل او است .
و مراد از اينكه فرمود : * ( « وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ » ) * ، اين است كه مهريه آنان را به طور
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 443
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٤٣