و يا بگويد - كما اينكه گفتهاند - به وسيله آيه تعدد زوجات نسخ شده ، چون در آن آمده : « فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى وَثُلاثَ وَرُباعَ . . . » « 1 » ( از زنان به عقد خود در آوريد دو به دو و سه به سه و چهار به چهار ) و نفرموده متعه نيز مىتوانيد بكنيد و در متعه بيش از چهار زن نيز جايز است .
و يا بگويد - هم چنان كه گفتهاند - به وسيله سنت - يعنى كلام رسول اللَّه ( ص ) - نسخ شده ، چون رسول خدا ( ص ) در سال جنگ خيبر و به گفته بعضى ديگر در سال فتح مكه و به گفته بعضى ديگر در حجة الوداع آن را نسخ كرد .
و اگر گفته شود درست است كه متعه زنان مباح شد ، ولى در دو نوبت و يا سه نوبت از آن نهى شد ، كه آخرين نوبت كه در آن حكم متعه استقرار يافت نهى تحريمى شد .
پاسخ اين گفتار را يك به يك از نظر خواننده مىگذرانيم .
اما اينكه گفتند حكم متعه به وسيله آيه مؤمنون نسخ شده .
جوابش اين است كه آيه نامبرده صلاحيت اين نسخ را ندارد ، براى اينكه معنا ندارد آيه ناسخ قبل از آيه منسوخ نازل شود ، و آيه مؤمنون در مكه نازل شده ، در روزگارى كه متعه تشريع نشده بود ، و آيه متعه در مدينه نازل شد ، علاوه بر اينكه كلمه ( ازواجهم ) كه در آيه مؤمنون آمده شامل متعه نيز مىشود ، و با آيه متعه هيچ تعارضى ندارد تا بگوئيد ناسخ آن است ، مگر زن متعه همسر آدمى نيست ؟ و مگر عقدى كه به اين منظور خوانده مىشود نكاح نيست ؟ و چرا نباشد با اينكه در اخبار صادره از مقام نبوت ، و در كلمات مسلمانان دست اول و دوم يعنى صحابه و تابعين ، متعه ، نكاح ناميده شده ، و آن را نكاح مدتدار خواندهاند ، و اين اشكال كه اگر نكاح باشد بايد چنين زن و شوهرى از يكديگر ارث ببرند ، و اگر بخواهند از يكديگر جدا شوند به وسيله طلاق جدا شوند ، با اينكه در متعه نه ارث هست و نه طلاق ، جوابش به زودى خواهد آمد انشاء اللَّه .
و اما اينكه گفتند حكم متعه به وسيله آيات ارث و طلاق و آيه تعدد زوجات نسخ شده .
جوابش اين است كه نسبت بين آن آيات و بين متعه ، نسبت ناسخ و منسوخ نيست ، تا آنها ناسخ اين باشند ، بلكه نسبتشان نسبت عام و خاص ، و يا مطلق و مقيد است ، چون آيه ميراث مثلا حكم كلى و عمومى كرده به اينكه همه زنان چه دائمى و چه موقت از شوهر ارث مىبرند و شوهران از آنان ارث مىبرند و سنت يعنى كلام رسول خدا ( ص ) اين عموم را تخصيص زده فرموده الا زن موقت كه از شوهر ارث نمىبرد ، و شوهر از او ارث
هامش
( 1 ) سوره نساء آيه 3 .