شهادت به كشته شدن در راه خدا معنا شده ، و همچنين وقتى از گروهى از مفسرين اين معنا را نقل مىكند كه آن را رد ننموده و تنها استظهار مىكند كه به معناى گواهان اعمال باشد ) .
« مترجم » علاوه بر اينكه جمله : « يتخذ » نيز شاهد بر اين است كه « منظور از شهدا گواهان هستند » زيرا با معناى كشتگان در ميدان جنگ آن طور كه بايد نمىسازد ، و معنا ندارد كسى بگويد :
خداى تعالى فلانى را شهيد و كشته در راه خود گرفت و اين تعبير در درستى به تعبيرهاى زير نمىرسد كه بگويد « خدا ابراهيم را خليل گرفت » ، و يا « خدا موسى را كليم گرفت » ، و يا « خدا پيامبر اسلام را گواهى گرفت تا در قيامت بر امت خود گواهى دهد » ، چون خليل ( دوست ) ، و كليم ( هم سخن ) ، و امثال آن گرفتنى هستند ، و اما كشته شدن در ميدان جنگ گرفتنى نيست .
در جمله مورد بحث هم سياق آيه از غيبت به خطاب تغيير يافته ، و هم با آمدن حرف « من » شهدا را بعضى از افراد دانسته ، نه همه كسانى كه قبلا مورد بحث بودند ، چون قبلا مىفرمود : ما اين ايام را بين مردم دست به دست مىگردانيم ، و هر روز روزگار را به كام يكى و ناكامى ديگرى مىچرخانيم ، و اين اختصاص به مسلمانان ندارد ، با همه همين طور رفتار مىكنيم ، و در جمله مورد بحث كه سخن از گواه گرفتن است ، براى اينكه بفهماند گواهان در دايره كوچكترى از دايره « الناس » هستند ، و گواهان از خصوص اين افراد يعنى مسلمانان گرفته مىشوند ، لذا سياق را تغيير داد و فرمود : « * ( وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ ) * - و از شما مسلمانان گواهان بگيرد » ، و حرف « من » را آورد تا بفهماند كه گواهان ، همه شما مسلمانان نيستيد بلكه بعضى از افراد شمايند ، و اگر در آيه : « وَكَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ » « 1 » شهادت به معناى گواه را به همه امت نسبت داد ، در تفسيرش گفتيم كه از قبيل نسبت دادن وصف بعض است به كل ، و ممكن است از جمله آخر آيه كه مىفرمايد : * ( « وَاللَّه لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ » ) * براى گفته ما تاييد گرفت ، چون از آن فهميده مىشود كه همه مسلمانان نمىتوانند شاهد باشند ، زيرا كه خودشان ظالمند .
و اما اينكه فرمود : * ( « وَلِيُمَحِّصَ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكافِرِينَ » ) * ، مصدر « تمحيص » كه فعل « يمحص » از آن مشتق است به معناى خالص كردن چيزى است از آميختگى و ناخالصيهايى كه از خارج داخل آن چيز شده ، و كلمه « محق » به معناى نابود كردن
هامش
( 1 ) « سوره بقره آيه : 143 » .