ولى فساد اين گفتار روشن است ، اما آيه اول به همان دليلى كه قبلا در ذيل جمله :
* ( « وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفاحِشَةَ مِنْ نِسائِكُمْ . . . » ) * خاطر نشان ساختيم ، و اما آيه دوم به دليل اين كه در سنت ثابت شده كه حد لواط قتل است هم چنان كه در حديثى صحيح از رسول خدا ( ص ) آمده كه فرمود : هر كس از شما عمل قوم لوط را مرتكب شود هم فاعل را بكشيد و هم مفعول را ، و اين حكم يا حكمى است ابتدايى و غير منسوخ ، و يا حكمى است ناسخ حكم آيه ، پس به هر حال گفتار ابى مسلم را باطل مىكند . و آنچه سزاوار و صحيح است كه در باره معناى آيه گفته شود - البته با در نظر داشتن ظاهرى كه از دو آيه به ذهن خطور مىكند و قرائنى كه گفتار دو آيه محفوف به آنهاست ، و نيز با در نظر گرفتن اشكالهايى كه در معنا كردن مفسرين بود - و خدا داناتر است - اين است كه آيه شريفه متضمن حكم زناى زنان شوهردار است ، به دليل اينكه در آيه شريفه تنها نام زنان را برده است .
خواهى گفت : اگر منظور اين بوده باشد بايد مىفرمود : « من زوجاتكم » چرا فرمود :
« من نساءكم » جوابش اين است كه اطلاق كلمه ( نساء ) بر معناى ( همسران ) شايع است ، آن هم مخصوصا در جايى كه اين كلمه اضافه شود به ضمير مردان ، و به صورت ( نساءكم ) اطلاق گردد ، تا چه رسد به جايى كه اضافه نشود مثل آيه : « وَآتُوا النِّساءَ صَدُقاتِهِنَّ » « 1 » ( مهريه زنان را بپردازيد ) كه مىدانيم منظور از زنان همان همسران است ، و نيز مانند آيه : « مِنْ نِسائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ » « 2 » .
( از آنان زنانتان كه با آنها نزديكى كردهايد ) ، كه معلوم است منظور همسران مىباشد و بنا بر اين حكم اولى و موقت اين گونه زنان اين است كه آنان را در خانه ها تحت نظر بگيرند ، و سپس اين حكم مبدل شد به حكم سنگسار ، و اين آن طور كه جبائى پنداشته نسخ آيه قرآن به وسيله سنت و روايت نيست ، چون نسخ عبارت است از اينكه آيه اى كه بظاهرش حكمى دائمى را متضمن است به وسيله آيه اى ديگر نسخ گردد ، و مساله مورد بحث ما چنين نيست ، زيرا آيه حبس ابد در خانه ظهورى در دائمى بودن حكمش كه ندارد هيچ ، بلكه ظهور در اين دارد كه به زودى حكمش مبدل به حكمى ديگر مىشود ، چون فرموده : * ( « أَوْ يَجْعَلَ اللَّه لَهُنَّ سَبِيلًا » ) * و اين تعبير ظهور در اين دارد كه حكم حبس ابد زنان به زودى به حكمى ديگر مبدل مىشود ، حال اگر كسى بخواهد اين تبديل حكم را نسخ بنامد عيبى ندارد ولى نبايد آن را نسخ آيه قرآن به وسيله
هامش
( 1 ) سوره نساء آيه 4 .
( 2 ) سوره نساء آيه 23 .