استغفار را مشروط به توبه و دل كندن از گناه كرده ، از آيه زير هم مىتوان شرطى ديگر را استفاده كرد ، و آن عمل صالح است چون مىفرمايد : « إِلَيْه يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُه » « 1 » .
پس معلوم مىشود بدون توبه و عمل صالح استغفار به سوى خدا بالا نمىرود .
مؤلف قدس سره : امام ع مساله دل كندن را از اين جمله استفاده كرده ، كه مىفرمايد : * ( « وَلَمْ يُصِرُّوا عَلى ما فَعَلُوا » ) * ، و همچنين احتياج توبه و استغفار به عمل صالح را از همان آيه اى كه نقل كرديم استفاده فرموده ، چون جمله « كلمه هاى طيب » عموميت دارد هم شامل عقائد مىشود و هم استغفار .
و در كتاب مجالس « 3 » از امام صادق ع روايت شده كه فرموده : وقتى آيه :
* ( « وَالَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً . . . » ) * نازل شد ، ابليس بر بالاى يكى از كوه هاى مكه رفت ، كه نامش را « ثور » مىگويند ، و با بلندترين فرياد عفريتهاى ( شاگردان ) خود را صدا كرد ، كه همه دورش جمع شدند و گفتند : براى چه ما را خوانده اى اى بزرگ ما ؟ گفت : اين آيه نازل شده :
خواستم ببينم كدام يك از شما حريف خنثى كردن آن هستيد عفريتى از شيطانها برخاست و به ابليس گفت :
من حريف آن هستم و . . . آن را خنثى مىكنم ، ابليس گفت : نه تو حريف نيستى ، ديگرى برخاست و سخنى نظير او گفت ، ابليس به او نيز گفت كه : تو هم حريف آن نيستى ، تا آنكه ( شخصى به نام ) وسواس خناس برخاست و گفت : من حريف آنم ، پرسيد از چه راه ؟
گفت : من به فرزندان آدم وعده مىدهم ، و تشنه گناهان مىكنم تا مرتكب شوند ، و بعد از ارتكاب توبه و استغفار را از يادشان مىبرم ، ابليس گفت : حقا كه تو حريفى و او را مامور به خنثى كردن اثر اين آيه كرد ، كه تا روز قيامت به اين كار بپردازد .
مؤلف قدس سره : اين روايت از طرق اهل سنت هم نقل شده است .
هامش
( 1 ) اعتقاد صحيح به سوى خدا بالا مىرود ، و عمل شايسته آن را در بالا رفتن كمك مىكند « سوره فاطر آيه 10 » .
( 2 ) تفسير عياشى ج 1 ص 198 ح 143 .
( 3 ) امالى صدوق ص 376 ح 5 .