« خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الأَرْضِ جَمِيعاً » « 1 » پس مجتمع انسانى در صورتى كه مجتمعى اسلامى باشد ، و در تحت ذمه اسلام قرار داشته باشد مالك ثروت زمين است ، البته مالك به آن معنايى كه گذشت ، و در مرحله اى پائينتر مجتمع اسلامى مالك ثروتى است كه در دست دارد و به همين جهت اسلام ارث بردن كافر از مسلمان را جايز نمىداند .
و براى اين نظريه آثار نمونه هايى در پاره اى از ملتهاى حاضر دنيا هست ، مىبينيم كه به اجانب اجازه نمىدهند اراضى و اموال غير منقوله وطنشان ، و امثال آن را تملك كنند .
و از همين كه در روم قديم بيت براى خود استقلال و تماميتى داشت ، اين عادتى كه گفتيم در طوائف و ممالك مستقل جارى بود ، در آنان نيز جريان يافت .
و نتيجه استقرار اين عادت و يا بگو اين سنت در بيوت روم ، بضميمه اين سنت كه با محارم خود ازدواج نمىكردند ، باعث شد كه قرابت در بين آنان دو جور بشود ، يك قسم از قرابت خويشاوندى طبيعى ، كه ملاك آن اشتراك در خون بود و همين باعث مىشد ازدواج در بين محارم ممنوع ، و در غير محارم جايز باشد ، و دوم قرابت رسمى و قانونى ، كه لازمه اش ارث بردن و نفقه و ولديت و غيره و عدم اينها بود .
در نتيجه فرزندان نسبت به رب البيت و در بين خود ، هم قرابت طبيعى داشتند ، و هم قرابت رسمى ، و اما زنان تنها قرابت طبيعى داشتند نه رسمى ، به همين جهت زن از پدر خود و نيز از فرزند و برادر و شوهر و از هيچ كس ديگر ارث نمىبرد ، اين بود سنت روم قديم .
و اما يونان در قديم وضعش در مورد خانواده ها و بيوت و تشكل آن چيزى نزديك به وضع روم قديم بود ، و ارث در بين آنان تنها به اولاد ذكور آن هم به بزرگترشان منتقل مىشد ، و زنان همگى از ارث محروم بودند ، چه همسر ميت و چه دختر و چه خواهرش ، و نيز در بين يونانيان فرزندان خردسال و ساير خردسالان ارث نمىبردند ، اما از يك جهت نيز شبيه به روميان بودند ، و آن اين بود كه براى ارث دادن به فرزندان خرد سال و هر كس ديگرى كه دوستش مىداشتند چه همسران ميت و چه دختران و خواهرانش چه اينكه ارث كم باشد و يا زياد بحيله هاى گوناگونى متشبث مىشدند ، مثلا با وصيت و امثال آن راه را براى اين خلاف رسم هموار مىكردند ، كه انشاء اللَّه در بحثى كه در باب وصيت داريم راجع به اين مساله باز صحبت خواهيم كرد .
و اما در هند و مصر و چين مساله محروميت زنان از ارث بطور مطلق ، و محروميت
هامش
( 1 ) خداى تعالى آنچه در زمين است براى شما خلق كرده است . سوره بقره آيه 29 .