يعنى بيش از سه برادر را حاجب دانسته و فرمود : * ( « فَإِنْ كانَ لَه إِخْوَةٌ » ) * - و كلمه اخوه - به معناى سه برادر و بيشتر است ، و تو دو برادر را هم حاجب دانسته اى ؟ در پاسخ گفته است : عرب دو برادر را هم اخوه مىنامد « 1 » .
مؤلف قدس سره : اين معنا از ائمه اهل بيت ( عليهم السلام ) نيز روايت شده ، هر چند معروف است كه كلمه ( اخوه ) جمع كلمه ( اخ ) است ، و طبق قاعده جمع بر سه و بيشتر اطلاق مىشود .
و در كافى از امام صادق ( ع ) روايت آورده كه فرمود : مانع ثلث بردن مادر ، تنها دو برادر و يا چهار خواهر است ، البته برادر و خواهر پدر مادرى و يا پدرى اما يك برادر حاجب و مانع نمىشود « 2 » .
مؤلف قدس سره : و اخبار در اين باره بسيار زياد است ، و اما برادران مادرى از آنجايى كه از طرف مادر به ميت ارتباط پيدا مىكنند نمىتوانند حاجب مادر شوند بلكه در اين صورت خود مادر حاجب ايشان است ، و در اخبار شيعه و سنى نيز آمده كه برادران ، مانع ثلث بردن مادرند با اين كه خودشان ارث نمىبرند چون در طبقه دومند و مادر از طبقه اول است ، پس حاجب شدن برادران از ثلث بردن مادر با اينكه خودشان ارث نمىبرند ، بخاطر رعايت حال پدر بوده - كه خرج دهنده فرزندان خويش يعنى برادران ميت است - براى اين است كه زائد بر فريضه به او رد شود و به همين جهت است كه برادران مادرى حاجب مادر نمىشوند چون خرجشان به گردن پدر خودشان خواهد بود نه پدر ميت .
و در مجمع البيان در ذيل جمله : * ( « مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِها أَوْ دَيْنٍ » ) * .
از امير المؤمنين ( ع ) روايت آورده كه فرمود : ( هر چند هنگام خواندن قرآن ) شما در اين آيه وصيت را قبل از دين مىخوانيد و ( ليكن در مقام عمل ) رسول خدا ( ص ) حكم كرد به اينكه قبل از عمل به وصيت ميت بايد قرض او داده شود « 3 » .
مؤلف قدس سره : اين روايت را سيوطى نيز در الدر المنثور از عده اى از صاحبان كتاب حديث و تفسير نقل كرده است « 4 » .
و در كافى در معناى كلمه ( كلاله ) از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ج 2 ص 126 .
( 2 ) فروع كافى ، ج 7 ص 92 حديث 2 .
( 3 ) سوره نساء آيه 11 .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 2 ص 126 .