بعضى ديگر از صاحبان سهام كسانى هستند كه در اصل برايشان سهمى معين شده ، ولى اگر مزاحمى داشته باشند قرآن از بيان سهم آنان سكوت كرده ، و سهم معينى برايشان ذكر نكرده است مانند يك دختر و چند دختر و يك خواهر و چند خواهر ، كه يك دختر نصف و يك خواهر دو ثلث مىبرد ، ولى اگر چند دختر و چند خواهر باشند قرآن سهمى برايشان معين نكرده است .
از اين جريان استفاده مىشود كه دسته اول كه قرآن كريم سهم ارثشان را ، هم در صورت نبودن مزاحم بيان كرده و هم در صورت وجود مزاحم ، در جايى كه سهام ارث از اصل ارث بيشتر شد ، نقصى بر سهم آنان وارد نمىشود . بلكه بر كسانى وارد مىشود كه جزء دسته دومند ، يعنى از آنهايى هستند كه قرآن تنها سهم الارث در صورت نبود مزاحمشان را معين كرده ، و از بيان قسمت سهم الارثشان در صورت وجود مزاحم سكوت كرده است .
3 - سومين اصلى كه از آيات نامبرده استفاده مىشود اين است كه سهام گاهى از اوقات زيادتر از مال مىشود ، مثل اينكه زنى بميرد ، و شوهر و برادران و خواهرانى از خويشاوندان پدرى و مادرى خود بجاى بگذارد ، كه در اين صورت سهام عبارت است - از : 1 - نصف ( 2 : 1 ) ، و ثلثان ( 3 : 2 ) ، و معلوم است كه جمع اين دو ، بيشتر از عدد صحيح مىشود ( يعنى اگر ارث را يك واحد فرض كنيم ، مشتمل بر اين دو سهم 2 : 1 - 3 : 2 نيست ، بلكه كمتر از آن است ، چون جمع آن دو عبارت است از يك عدد صحيح و يك ششم ) ، و نيز مثل اين فرض كه زنى بميرد و پدر و مادر و شوهر و دو دختر بجاى بگذارد ، كه در اين فرض نيز سهام از مال بيشتر است .
چون مال ، واحد و يا بگو يك عدد صحيح است در حالى كه جمع ربع ( 4 : 1 ) سهم شوهر ، و دو ثلث ( 3 : 2 ) سهم دو دختر و دو سدس ( 6 : 2 ) ، سهم پدر و مادر يك عدد صحيح و ( 18 : 7 1 ) است .
و گاه مىشود كه بر عكس فرضيه هاى بالا مال از سهام بيشتر مىشود مثل اين فرض كه زنى بميرد و تنها يك و يا چند دختر از خود بجاى بگذارد ، كه سهم آنان نصف مال ميت معين گرديده و در قرآن كريم نصف ديگرش معين نشده است ، و مثل فرضيه هايى ديگر كه روايات وارده از طرق ائمه اهل بيت ( عليهم السلام ) كه جنبه تفسير براى قرآن كريم دارد حكم آنها را بيان كرده ، فرموده در صورتى كه سهام از اصل مال زيادتر شد نقص تنها به كسانى وارد مىشود كه در قرآن جز يك سهم برايشان بيان نشده ، و اينان عبارتند از دختران و خواهران ، نه به كسانى كه چون پدر و مادر و همسر دو جور سهم برايشان ذكر شده است ، و همچنين در صورتى كه سهام از اصل مال كمتر و مال از سهام بيشتر باشد ، زائد را به كسانى مىدهند كه در قرآن
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 339
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٣٩