سخنى پيرامون ارث بوجه كلى
اين دو آيه يعنى آيه : * ( « يُوصِيكُمُ اللَّه فِي أَوْلادِكُمْ » ) * تا آخر دو آيه و نيز آيه آخر سوره كه مىفرمايد : « يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّه يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ . . . » « 1 » با آيه شريفه « لِلرِّجالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوالِدانِ » « 2 » ، و آيه شريفه « وَأُولُوا الأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّه » « 3 » ، پنج و يا شش آيهاند كه اصل قرآنى مساله ارث در اسلام را تشكيل مىدهند ، و سنت يعنى روايات وارده از رسول خدا ( ص ) و ائمه هدى ( عليهم السلام ) آن را به روشنترين وجه تفصيل مىدهد ، و تفسير مىكند ، كلياتى كه مىتوان از اين چند آيه استفاده كرد چهار اصل كلى است ، كه براى احكام جزئى و تفصيلى ارث جنبه منبع و ريشه را دارد :
1 - اصل اولى كه از آيات نامبرده استفاده مىشود همان مطلبى است كه ما استفاده آن را از جمله : * ( « آباؤُكُمْ وَأَبْناؤُكُمْ لا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعاً » ) * قبلا از نظر خواننده گذرانده ، گفتيم از اين جمله بر مىآيد مساله نزديكى و دورى از ميت در باب ارث اثر دارد ، و اگر اين جمله را ضميمه كنيم به جمله هاى بقيه آيه ، اين معنا بدست مىآيد : كه قرب و بعد نامبرده در كمى و زيادى سهم ، و بزرگ و كوچكى آن نيز اثر دارد ، و اگر جمله مورد بحث ضميمه شود به آيه : « وَأُولُوا الأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّه » اين معنا را مىفهماند كه وارث ، هر قدر از حيث نسب به ميت نزديكتر باشد ، مانع از ارث بردن كسانى خواهد بود كه از وى به ميت دورترند .
هامش
( 1 ) سوره نساء آيه 175 .
( 2 ) سوره نساء آيه 7 .
( 3 ) سوره انفال آيه 75 و سوره احزاب آيه 6 .