خوب مىدانند ، و اگر نتايج خوبى به بار نياورد ، مىگويند اين قانون خوب نيست ، خلاصه اينكه معيار خوبى و بدى قانون را پسند و عدم پسند مردم مىدانند ، حال مردم در هر سطحى كه باشند و هر دركى و ميلى كه داشته باشند مهم نيست .
و من گمان نمىكنم كه اين دانشمندان غفلت ورزيده باشند از اينكه : چه بسا مىشود كه جامعه اى داراى بعضى سنن و عادات و عوارضى باشد كه با حكم مورد بحث نسازد و اينكه بايد مجتمع را مجهز كرد به روشى كه منافى آن حكم يا آن سنت نباشد ، تا مسير خود را بداند و بفهمد كه كارش به كجا مىانجامد و چه اثرى از كار او بجا مىماند ، خير يا شر ، نفع يا ضرر ؟ .
چيزى كه هست اين دانشمندان در قوانين ، تنها خواست و تقاضاى جامعه را معيار قرار مىدهند . يعنى تقاضايى كه از وضع حاضر و ظاهر انديشه جامعه ناشى مىشود ، حال آن وضع هر چه مىخواهد باشد و آن تفكر و انديشه هر چه مىخواهد باشد و هر استدعا و تقاضا كه مىخواهد داشته باشد . در نظر اين دانشمندان قانون صحيح و صالح چنين قانونى است و بقيه قوانين غير صالح است ( هر چند مطابق عقل و فطرت باشد ) .
به همين جهت است كه وقتى مسلمانان را مىبينند كه در وادى گمراهى سرگردان و در پرتگاه هلاكت واقعند و فساد از سراسر زندگى مادى و معنويشان مىبارد ، آنچه فساد مىبينند به اسلام ، يعنى دين مسلمانان نسبت مىدهند ، اگر دروغ و خيانت و بد دهنى و پايمال كردن حقوق يكديگر و گسترش ظلم و فساد خانواده ها و اختلال و هرج و مرج در جامعه را مشاهده مىكنند ، آنها را به قوانين دينى داير در بين ايشان نسبت مىدهند و مىپندارند كه جريان سنت اسلام و تاثيرات آن مانند ساير سنتهاى اجتماعى است كه ( با تبليغات و يا به اصطلاح روز ، « شستشو دادن مغز » و ) متراكم كردن احساسات در بين مردم ، بر آنها تحميل مىشود .
در نتيجه از اين پندار خود نتيجه مىگيرند كه : « اسلام باعث به وجود آمدن مفسده هاى اجتماعىاى است كه در بين مسلمانان رواج يافته و تمامى اين ظلمها و فسادها از اسلام سرچشمه مىگيرد ! و حال آنكه بدترين ظلمها و نارواترين جنايتها در بينشان رايج بوده است » . و به قول معروف : « كل الصيد فى جوف الفراء - همه شكارها در جوف پوستين است » و همچنين نتيجه اين پندار غلط است كه مىگويند : اگر اسلام دين واقعى بود و اگر احكام و قوانين آن خوب و متضمن صلاح و سعادت مردم بود ، در خود مردم اثرى سعادت بخش مىگذاشت نه اينكه و بال مردم بشود .
اين سخن ، سخن درستى نيست ، چرا كه اين دانشمندان بين طبيعت حكم « صالح » و
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 303
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٠٣