خصوص اموال ايتام خواهد بود و از اينكه اموال ايتام را به اولياى ايتام ( كه مخاطب اين آيه مىباشند ) نسبت داده ، به اين عنايت بوده است كه مجموع اموال و ثروتى كه در روى كره زمين و زير آن و بالآخره در دنيا وجود دارد متعلق به عموم ساكنان اين كره است ، و اگر بعضى از اين اموال مختص به بعضى از ساكنان زمين و بعضى ديگر متعلق به بعضى ديگر مىباشد ، از باب اصلاح وضع عمومى بشر است كه مبتنى است بر اصل مالكيت و اختصاص ، و چون چنين است لازم است مردم اين حقيقت را تحقق دهند و بدانند كه عموم بشر جامعه اى واحدند كه تمامى اموال دنيا متعلق به اين جامعه است و بر تك تك افراد بشر واجب است اين مال را حفظ نموده و از هدر رفتن آن جلوگيرى كنند ، پس نبايد به افراد سفيه اجازه دهند كه مال را اسراف و ريخت و پاش نمايند ، خود افراد عاقل اداره امور سفيهان را مانند اطفال صغير و ديوانه به عهده بگيرند .
اين آيه شريفه از حيث اضافه « اموال » به ضمير مردم ( كم ) نظير آيه ذيل است كه مىفرمايد : « وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ » « 1 » ، در اين آيه كنيزهاى مسلمانان را به همه مسلمانان نسبت داده ، چون مىدانيم كه منظور ، ازدواج فرد مسلمان با كنيز مورد نظر خودش نيست ، در نتيجه معنا چنين است كه :
هر يك از شما ( جامعه مسلمانان ) توانايى ازدواج با دختران آزاد جامعه اسلامى را ندارد ، با كنيزان شما ازدواج كند .
پس در آيه شريفه دلالتى است بر حكم عمومى كه متوجه جامعه اسلامى است و آن حكم اين است كه جامعه براى خود شخصيتى واحد دارد كه اين شخصيت واحده مالك تمامى اموال روى زمين است و خداى تعالى زندگى اين شخصيت واحده را بوسيله اين اموال تامين كرده و آن را رزق وى ساخته است ، پس بر اين شخصيت لازم است كه امر آن مال را اداره نموده ، در معرض رشد و ترقيش قرار دهد ، و كارى كند كه روز به روز زيادتر شود تا به همه و تك تك افراد وافى باشد ، و به همين منظور بايد در ارتزاق با مال حد وسط و اقتصاد را پيش گيرد و آن را از ضايع شدن و فساد حفظ كند .
و يكى از فروع اين اصل اين است كه اوليا و سرپرستان جوامع بشرى بايد امور افراد سفيه را خود به دست بگيرند و اموال آنان را به دست خودشان ندهند كه آن را در غير موردش
هامش
( 1 ) و هر كس از شما كه استطاعت مالى براى ازدواج با دختران آزاده و مؤمن را ندارد ، از كنيزانتان كسى را انتخاب كند . « سوره نساء ، آيه 25 » .