و باز فرموده : « وَلا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ، فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَه عَداوَةٌ كَأَنَّه وَلِيٌّ حَمِيمٌ » « 1 » همچنين در آيه ديگر فرموده : « وَلا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ » « 2 » و از اين قبيل سفارشها در قرآن كريم زياد است .
و نيز به رسول خدا دستور داد كه در « دعوت زبانى » فنون بيان را به كار ببرد يعنى در هر جا به مقتضاى فهم و استعداد شنونده سخن بگويد : « ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ، وَجادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » « 3 » .
و اما دعوت سلبى ، عبارت از اين بود كه به مؤمنين دستور داد در دين و رفتار خود از كافران كناره گيرى كنند و در تشكيل مجتمع اسلامى كفار را جزء خود ندانند و دين هيچ كس ديگر را كه معتقد به توحيد نيست با دين خود مخلوط نسازند و عمل هيچ غير مسلمان را - البته در صورتى كه معصيت و يا رذيله اى از رذائل اخلاقى باشد - با اعمال خود مخلوط نكنند مگر آن مقدارى را كه ضرورت زندگى آن را ايجاب كند ، و در اين باب به آيات زير توجه فرمائيد :
« لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ » « 4 » .
« فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَمَنْ تابَ مَعَكَ وَلا تَطْغَوْا إِنَّه بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ وَلا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّه مِنْ أَوْلِياءَ ، ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ » « 5 » .
« فَلِذلِكَ فَادْعُ وَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ ، وَلا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ وَقُلْ آمَنْتُ بِما أَنْزَلَ اللَّه مِنْ كِتابٍ وَأُمِرْتُ لأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ اللَّه رَبُّنا وَرَبُّكُمْ لَنا أَعْمالُنا وَلَكُمْ أَعْمالُكُمْ لا حُجَّةَ بَيْنَنا وَبَيْنَكُمُ اللَّه يَجْمَعُ بَيْنَنا وَإِلَيْه الْمَصِيرُ » « 6 » .
هامش
( 1 ) خوبى و بدى يكسان نيست ، باطل را به بهترين وجهش دفع كن ، كه اگر چنين كنى خواهى ديد همان كس كه بين تو و او عداوت است ، مثل يك دوست حامى تو شده است . « سوره فصلت ، آيه 34 » .
( 2 ) از بسيار ارزنده ديدن خدمات خود ، بر مردم منت مگذار . « سوره مدثر ، آيه 6 » .
( 3 ) مردم را با حكمت و موعظه نيكو به راه پروردگارت دعوت كن ، و با طريقى كه بهتر از آن نباشد با ايشان مجادله نما . « سوره نحل ، آيه 125 » .
( 4 ) « سوره كافرون ، آيه 6 » .
( 5 ) تو و هر كه با تو به سوى خدا روى آورده ، در برابر ماموريتهاى خود استقامت كنيد و نيز در آن افراط نكنيد كه خدا به آنچه مىكنيد بينا است و از اعتماد و نزديكى كردن به ستمكاران بر حذر باشيد كه آتش شما را هم مىگيرد ، آن وقت غير از خدا از انواع اوليا هيچ ولى و يارى نخواهيد داشت . « سوره هود ، آيه 113 » .
( 6 ) پس به همين جهت و بدين سوى دعوت كن و در برابر ماموريتهايت استقامت به خرج بده ، و زنهار هواهاى آنان را پيروى مكن ، و بگو من تنها به كتابى كه خدا نازل كرده است ايمان دارم و مامور شدهام در بين شما افراد بشر عدالت بر قرار سازم ، پروردگار ما و پروردگار شما اللَّه است ، اعمال ما مال ما و اعمال شما مال شما ، هيچ حجتى بين ما و بين شما نيست ، آن خدا است كه بين ما و شما جمع خواهد كرد و بازگشت همه ما به سوى او است . « سوره شورا ، آيه 15 » .