مىراندند و هم در دنياى آنان ، گاهى با زبان و قلم علما اراده خود را بر آنان تحميل مىكردند و گاهى با شلاق و شمشيرشان .
طبقه محكوم از آنجا كه امكانات مادى و قدرت و نيروى غالب گشتن نداشتند به دو طبقه تقسيم مىشدند ، روابط اين دو طبقه هم در بين خود ، همان روابطى بوده كه دو طبقه اول با هم داشتند ( براى اينكه مردم ، بر آن دين و سنتى در مىآيند كه پادشاهان آنها بر آن دين باشند ) در نتيجه عامه مردم هم به دو طبقه تقسيم مىشدند : يكى « ثروتمندان خوشگذران و عياش » و ديگرى طبقه « ضعيف و عاجز و برده » و سرانجام طبقه ضعيف هم به دو طبقه « ضعيف » و « ضعيفتر » تقسيم مىشدند تا مىرسيد به دو طبقه « مرد خانه » و « اهل خانه » ( زن و فرزند ) و همچنين در طبقه « زن » و « مرد » ، مردان در همه شؤون زندگى داراى حريت اراده و عمل بودند و طبقه زنان از همه چيز محروم و در اراده و عمل تابع محض مردان و خادم آنان بودند و هيچگونه استقلال ( حتى اندك هم ) نداشتند .
جامع تمامى اين حقايق تاريخى جمله كوتاه : « وَلا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّه » در آيه زير است كه مىفرمايد : « بگو اى اهل كتاب ! بشتابيد به سوى كلمه اى كه ما و شما ( هر دو ) در آن شركت داريم و آن اين است كه به جز خدا را نپرستيم و هيچ چيزى را براى او شريك نگيريم و بعضى از خودمان را به جاى خدا ارباب بعضى ديگر ندانيم ، اگر اين دعوت را پذيرفتند كه هيچ و اگر روى گرداندند بگوئيد : پس شاهد باشيد كه ما تسليم خدائيم » « 1 » و رسول خدا ( ص ) همين آيه را در نامه اى كه به هر قل امپراطور روم نوشتند ، در آن درج كردند و بعضى گفتهاند : اين آيه را براى بزرگان مصر و حبشه و پادشاه ايران و رئيس نجران نيز نوشتند .
و همچنين آيات زير هر يك اشاره به گوشه اى از آن حقايق تاريخى دارند :
« يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثى وَجَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ لِتَعارَفُوا ، إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّه أَتْقاكُمْ » « 2 » ( كه در مقابل زر و زور و تزوير تنها ملاك برترى را تقوا معرفى نموده « مترجم » ) .
« بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ » « 3 » كه در اين آيه دعوت مىكند به اينكه با كنيزان و دوشيزگان ازدواج كنند ، « أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى بَعْضُكُمْ مِنْ
هامش
( 1 ) « سوره آل عمران ، آيه 64 »
( 2 ) « سوره حجرات ، آيه 13 »
( 3 ) همه از همديگريد پس دختران راى و كنيزان را با اجازه خانواده شان به نكاح خود در آوريد . « سوره نسا ، آيه 25 » .