خرسندى و رضايت به خرج دهد ليكن خشمگين مىشود تا جايى كه مستوجب آتش دوزخ مىگردد ، ( اين در صورتى است كه روايت « فيما يرضى » باشد و اگر « فيما يرضى » باشد معنايش اين مىشود كه شما گاهى دچار خشمى مىشويد كه بعد از آن روى خشنودى را نمىبينيد تا داخل آتش گرديد ، پس بنا بر اين هر گاه يكى از شما نسبت به فردى از ارحام خود خشمگين شد به او نزديك شود و با او تماس پيدا كند ) ، كه ( اين خاصيت در ميان ارحام هست كه ) هر گاه بدن اين با آن تماس پيدا كند آرامش و ثبات مىيابد ، آرى رحم به عرش خدا آويزان است ، صدايى در آن پيدا مىشود نظير صدايى كه از آهن در هنگام كوبيدن بر مىآيد ، پس ندا مىدهد : « بار الها وصل كن با كسى كه مرا وصل كرد و قطع كن با كسى كه مرا قطع كرده » و اين سخن خداوند سبحان است كه : * ( « وَاتَّقُوا اللَّه الَّذِي تَسائَلُونَ بِه وَالأَرْحامَ إِنَّ اللَّه كانَ عَلَيْكُمْ رَقِيباً » ) * و هر شخصى آن گاه كه دچار خشم شد اگر ايستاده است فورا بنشيند و در روى زمين و لو شود كه همين نشستن روى زمين پليدى شيطان را از بين مىبرد « 1 » .
مؤلف قدس سره : معناى كلمه « رحم » همانطور كه توجه فرموديد عبارت از آن جهت وحدتى است كه به خاطر تولد از يك پدر و مادر و يا يكى از آن دو در بين اشخاص بر قرار مىشود ، و ( در حقيقت ) باعث اتصال و وحدتى مىشود كه در ماده وجودشان نهفته است ، اين يك امر اعتبارى و خيالى نيست ، بلكه حقيقتى است جارى در بين ارحام ، و آثار حقيقى در خلقت و در خوى آنان دارد ، و نيز در جسم و در روحشان موجود است كه به هيچ وجه نمىشود آن را منكر شد ، هر چند كه احيانا عواملى ديگر با آن يافت مىشود كه اثرى مخالف آن را دارد و اثر آن را ضعيف و يا خنثى مىكند تا جايى كه ملحق به عدم شود ولى با آن عوامل نيز به كلى از بين نمىرود .
و به هر حال رحم يكى از قوىترين عوامل براى التيام و آشتى و دوستى بين افراد يك عشيره است و استعداد قوىترين اثر را دارد و به همين جهت است كه مىبينيم نتايجى كه عمل خير در بين ارحام مىبخشد ، شديدتر است از نتايجى كه همين خير و احسان در اجانب دارد و همچنين اثر سويى كه بدرفتارى در ميان ارحام مىبخشد بسيار قوىتر است از آثار سويى كه اين گونه رفتارها در بين بيگانگان دارد . اينجا است كه معناى كلام امير المؤمنين ع روشنتر فهميده مىشود كه فرمود :
« هر گاه يكى از شما نسبت به فردى از ارحام خويش خشمگين شد به او نزديك شود . . . »
هامش
( 1 ) تفسير عياشى ج 1 ص 217 ح 8 .