ع روايت آورده كه فرمود : معناى تقواى از ارحام اين است كه از قطع رحم بپرهيزيد « 1 » .
مؤلف قدس سره : بناى اين تفسير بر قرائت ارحام به فتحه ميم است تا مفعول « اتقوا » در تقدير باشد .
و در كافى « 2 » و نيز در تفسير عياشى آمده : كه منظور از ارحام ، ارحام مردم است كه خداى عز و جل امر به صله آن فرموده و آن قدر مورد اهميت و اهتمامش قرار داده كه در رديف خودش آورده است كه فرموده : « از خدا بترسيد و از ارحام . . . » .
مؤلف قدس سره : اينكه امام ع فرمود : « مگر نمىبينى . . . » بيان وجه تعظيم ارحام است و منظور از اينكه فرمود : در رديف خود قرارش داده ، اين است كه همانطور كه گفتيم فرموده : « از خدا بترسيد و از ارحام » « 3 » .
و در تفسير الدر المنثور است كه عبد بن حميد از عكرمة روايت كرده كه ذيل جمله :
* ( « الَّذِي تَسائَلُونَ بِه وَالأَرْحامَ » ) * گفته است : ابن عباس گفت : رسول خدا ( ص ) در معناى اين جمله فرمود : خداى تعالى امر مىكند به اينكه : صله رحم كنيد و صله رحم ، هم زندگى دنياى شما را طولانىتر مىكند ، هم در آخرت برايتان بهتر است « 4 » .
مؤلف قدس سره : اينكه فرمود : طولانىتر مىكند ، اشاره است به روايات بسيار زيادى كه وارد شده كه صله رحم عمر را زياد مىكند و بر عكس قطع رحم عمر را كوتاه مىسازد و ممكن است وجه آن را با بيانى كه به زودى در تفسير آيه : « وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ . . . » « 5 » مىآيد ، به ذهن نزديك ساخت . و ممكن است مراد از جمله :
« فانه ابقى لكم » اين باشد كه صله رحم زندگى را از حيث آثارش طولانى مىكند ، چون باعث وحدت جارى بين اقارب مىشود و وقتى وحدت خويشاوندى محكمتر شد ، انسان در از بين بردن عوامل ناسازگار زندگى بهتر مقاومت مىكند و بهتر از بلاها و مصائب و دشمنان جلوگيرى به عمل مىآورد .
و در تفسير عياشى از اصبغ بن نباته روايت شده كه گفت : من از امير المؤمنين ع شنيدم كه مىفرمود : بسيار مىشود كه بعضى از شما در باره كسى و يا چيزى بايد
هامش
( 1 ) مجمع البيان ج 3 ص 3 .
( 2 ) اصول كافى ج 2 ص 150 ح 1 .
( 3 ) تفسير عياشى ج 1 ص 217 ح 10 .
( 4 ) الدر المنثور ج 2 ص 117 .
( 5 ) « سوره نسا ، آيه 9 » .