رسول خدا ( ص ) فرمود : خداى تبارك و تعالى قبضه اى ( مشتى ) از گل را قبضه كرد و آن را با دست راست خود مخلوط نمود ( كه البته هر دو دست او راست است ) و آن گاه آدم را از آن گل آفريد و مقدارى زياد آمد حوا را از آن زيادى خلق كرد « 1 » .
مؤلف قدس سره : نظير اين روايت را مرحوم صدوق از عمر و نامبرده نقل كرده و در اين ميان رواياتى ديگر نيز هست كه دلالت دارد بر اينكه حوا را از پشت آدم يعنى از كوتاهترين ضلع او ( كه سمت چپ او است ) خلق كرده و همچنين در تورات در فصل دوم از سفر تكوين چنين آمده ، ليكن هر چند چنين چيزى فى نفسه مستلزم محال عقلى نيست ، اما آيات كريمه قرآن از چيزى كه بر آن دلالت كند خالى است « 2 » .
و در احتجاج از امام سجاد ع آمده كه در حديثى و گفتگويى كه با مردى قرشى داشته سخن بدينجا رسانده كه : « هابيل » ، با « لوزا » خواهر همزاى « قابيل » ازدواج كرد و « قابيل » با « اقليما » ، همزاى هابيل ، راوى مىگويد : مرد قرشى پرسيد : آيا هابيل و قابيل خواهران خود را حامله كردند ؟ فرمود : آرى ، مرد عرضه داشت : اينكه عمل مجوسيان امروز است ، راوى مىگويد : حضرت فرمود : مجوسيان اگر اين كار را مىكنند و ما آن را باطل مىدانيم براى اين است كه بعد از تحريم خدا آن را انجام مىدهند ، آن گاه اضافه نمود : منكر اين مطلب نباش براى اينكه درستى اين عمل در آن روز و نادرستيش در امروز حكم خدا است كه چنين جارى شده ، مگر خداى تعالى همسر آدم را از خود او خلق نكرد ؟ در عين حال مىبينيم كه او را بر وى حلال نمود ، پس اين حكم شريعت آن روز فرزندان آدم و خاص آنان بوده و بعدها خداى تعالى حكم حرمتش را نازل فرمود . . . « 3 » .
مؤلف قدس سره : مطلبى كه در اين حديث آمده موافق با ظاهر قرآن كريم و هم موافق با اعتبار عقلى است ، ولى در اين ميان روايات ديگرى است كه معارض با آن است و دلالت دارد بر اينكه اولاد آدم با افرادى از جن و حور كه برايشان نازل شدند ازدواج كردند ، ( و اين روايات با اعتبار عقلى درست در نمىآيد ، زيرا خلقت جن و حوريان بهشتى مادى نيست و غير مادى نمىتواند فرزند مادى بزايد ) و خواننده محترم از آنچه گذشت حق مطلب را دريافت نمود .
و در مجمع البيان در ذيل آيه : * ( « وَاتَّقُوا اللَّه الَّذِي تَسائَلُونَ بِه وَالأَرْحامَ » ) * ، از امام باقر
هامش
( 1 ) تفسير برهان ج 1 ص 336 ح 10 .
( 2 ) علل الشرائع ج 1 ص 17 ب 17 ح 1 .
( 3 ) احتجاج طبرسى ج 2 ص 44 طبع نجف .