« وَإِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي جاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً قالُوا أتَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَيَسْفِكُ الدِّماءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ، قالَ إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ ، وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْماءَ كُلَّها » « 1 » « إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ فَإِذا سَوَّيْتُه وَنَفَخْتُ فِيه مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَه ساجِدِينَ » « 2 » .
بطورى كه ملاحظه مىكنيد آياتى كه نقل شد شهادت مىدهند بر اينكه سنت الهى در بقاى نسل بشر اين بوده كه از راه ساختن نطفه اين بقا را تضمين كند ، و ليكن اين خلقت با نطفه بعد از آن بود كه دو نفر از اين نوع را از گل بيافريد ، و او آدم و پس از او همسرش بود كه از خاك خلق شدند ( و پس از آنكه داراى بدنى و جهازى تناسلى شدند فرزندان او از راه پديد آمدن نطفه در بدن آدم و همسرش خلق شدند ) پس در ظهور آيات نامبرده بر اينكه نسل بشر به آدم و همسرش منتهى مىشوند جاى هيچ شك و ترديدى نيست ، هر چند كه مىتوان ( در صورت اضطرار ) اين ظهور را تاويل كرد .
و چه بسا گفته باشند كه : مراد از آدم كه در آيات مربوط به خلقت بشر ، نامش ذكر شده ، آدم نوعى است ، نه يك فرد معينى از بشر ، گويى كه مطلق انسان از اين جهت كه خلقتش منتهى به مواد زمين است ، و از اين جهت كه به امر توليد مثل پرداخته ، آدم ناميده شده ، و چه بسا كه اين احتمال خود را به ظاهر آيه زير مستند كرده باشند ، كه مىفرمايد : « وَلَقَدْ خَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ ثُمَّ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ » « 3 » چون اين آيه از اين اشاره خالى نيست كه فرشتگان مامور شدهاند براى كسى سجده كنند كه خداى تعالى با خلقت او و تصويرش آماده سجده اش كرده است و آيه شريفه فرموده او شخص معين نبوده ، بلكه جميع افراد بشر بوده است ، چون فرموده :
« شما را خلق كرديم و سپس صورتگرى نموديم . . . » و همچنين در آيه ديگر فرموده : « قالَ يا إِبْلِيسُ ما مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِيَدَيَّ . . . قالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْه خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَخَلَقْتَه مِنْ طِينٍ ، . . . قالَ فَبِعِزَّتِكَ لأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ » « 4 » نخست سخن از خلقت يك
هامش
( 1 ) « سوره بقره آيه : 30 - 31 » ترجمه در دو صفحه قبل گذشت
( 2 ) آن زمان كه پروردگارت به ملائكه گفت : بشرى از گل خواهم آفريد : چون از خلقتش به پرداختم ، و از روح خود در او دميدم همه برايش به سجده بيفتيد . « سوره ص آيه : 71 »
( 3 ) با اينكه ما شما را نخست خلق كرديم . و سپس صورتگرى نموديم ، آن گاه به فرشتگان گفتيم به آدم سجده كنيد . « سوره اعراف آيه : 11 »
( 4 ) سوره ص آيه : 83