« 1 » .
« فاطِرُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ، جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً ، وَمِنَ الأَنْعامِ أَزْواجاً يَذْرَؤُكُمْ فِيه » « 2 » و نظير اين آيات آيه زير است : « وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ » « 3 » .
پس اينكه در بعضى از تفسيرها آمده كه مراد از آيه مورد بحث اين است كه همسر آدم از بدن خود درست شده صحيح نيست ، هر چند كه در روايات آمده كه از دنده آدم خلق شده ، ليكن از خود آيه استفاده نمىشود ، و در آيه ، چيزى كه بر آن دلالت كند وجود ندارد .
* ( « وَبَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَنِساءً » ) * كلمه : « بث » به معناى جدا سازى بوسيله پاشيدن و امثال آن است ، و در جاى ديگر قرآن آمده : « فَكانَتْ هَباءً مُنْبَثًّا » « 4 » يعنى كوه ها به صورت ذراتى متفرق در مىآيند ، و از همين باب است كه شكوه از اندوه را هم « بث » مىگويند ، چون شكوه در حقيقت اندوه تراكم يافته در دل را مىپراكند ، و به همين جهت است كه گاهى كلمه « بث » را در خود اندوه استعمال مىكنند كه در اين صورت مصدر را در اسم مفعول استعمال كردهاند ، چون اندوه مبثوثى است كه انسان آن را بالطبع بث داده و منتشر مىكند ، در آيه شريفه : « قالَ إِنَّما أَشْكُوا بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّه » « 5 » در همين معنا استعمال شده ، معنايش اين است كه : « من غم و اندوهم را تنها براى خدا مىپراكنم » .
و از آيه شريفه بر مىآيد كه نسل موجود از انسان ، تنها منتهى به آدم و همسرش مىشود و جز اين دو نفر ، هيچ كس ديگرى در انتشار اين نسل دخالت نداشته است ، ( نه حورى بهشتى ، و نه فردى از افراد جن و نه غير آن دو ) ، و گرنه مىفرمود : « و بث منهما و من غيرهما » . با پذيرفتن اين معنا دو مطلب به عنوان نتيجه بر آن متفرع مىشود .
اول اينكه : منظور از جمله : * ( « رِجالًا كَثِيراً وَنِساءً » ) * كل بشر است ، و افرادى است كه يا بدون واسطه ( چون هابيل و قابيل و غيره ) و يا با واسطه ( چون ديگر افراد بشر تا هنگام به پا شدن
هامش
( 1 ) و خداى تعالى برايتان از خودتان همسرانى خلق كرد ، و از آن همسران برايتان فرزندان و نواده ها پديد آورد . « سوره نحل آيه : 72 » .
( 2 ) پديدآورنده آسمانها و زمين براى شما از خود شما همسرانى خلق كرد و همچنين براى چهار پايان همسرانى آفريد ، در خلقت همسران است كه عدد شما بسيار مىشود . « سوره شورا آيه : 11 »
( 3 ) و از هر چيزى زوجين خلق كرديم . « سوره ذاريات آيه : 49 »
( 4 ) « سوره واقعه آيه : 6 » .
( 5 ) « سوره يوسف آيه : 86 »