بين دو آيه ، يعنى آيه سوره حجرات و آيه سوره نسا فرق واضحى است زيرا ، آيه سوره حجرات در مقام بيان اين جهت است كه افراد انسان از نظر « حقيقت انسانيت » يكسانند ، و هيچ فرقى در اين جهت ندارند كه هر يك آنان از پدرى و مادرى از جنس بشر ، متولد شدهاند ، پس ديگر جا ندارد يكى بر ديگرى تكبر ورزد و خود را از ديگران بهتر بشمارد ، مگر به يك ملاك كه آن هم تقوا است .
و اما آيه سوره نسا كه مورد بحث ما است در مقام ديگرى است ، اين آيه مىخواهد بيان كند كه افراد انسان از حيث « حقيقت و جنس » يك واقعيتند ، و با همه كثرتى كه دارند همه از يك ريشه منشعب شدهاند ، مخصوصا از جمله : * ( « وَبَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَنِساءً . . . » ) * اين معنا به روشنى استفاده مىشود ، به طورى كه ملاحظه مىكنيد چنين معنايى با اين احتمال كه مراد از « نفس واحدة » و « زوج او » تمامى نر و ماده هاى بشرى باشد نمىسازد ، گذشته از اين دليل ، آن معنا با غرضى كه سوره نسا آن را تعقيب مىكند كه بيانش گذشت ، سازگارى ندارد .
و اما كلمه زوج در جمله : * ( « وَخَلَقَ مِنْها زَوْجَها » ) * بنا به گفته راغب به معناى همسر است ، يعنى اين كلمه در مورد هر دو قرين كه يكى نر و ديگرى ماده باشد ، استعمال مىشود يعنى هم به نر زوج مىگويند و هم به ماده ، و همچنين در غير حيوانات ، يعنى در هر دو چيزى كه جفت داشته باشد به كار مىرود ، مانند چكمه و دمپايى كه به هر لنگه آن گفته مىشود :
اين زوج آن ديگرى است و نيز به هر چيزى كه شبيه و نزديك به ديگرى و يا ضد ديگرى است زوج گفته مىشود ، آن گاه راغب در ادامه سخنانش مىگويد : زوجه واژه نامطلوبى است ، ( يعنى در لغت صحيح به زن نيز زوج گفته مىشود نه زوجه ) « 1 » .
و ظاهر جمله مورد بحث يعنى جمله * ( « وَخَلَقَ مِنْها زَوْجَها » ) * اين است كه مىخواهد بيان كند كه همسر آدم از نوع خود آدم بود ، و انسانى بود مثل خود او ، و اين همه افراد بىشمار از انسان ، كه در سطح كره زمين منتشر شدهاند ، همه از دو فرد انسان مثل هم و شبيه به هم منشا گرفتهاند ، و بنا بر اين حرف « من » من نشويه خواهد بود ، و جمله مورد بحث همان نكته اى را مىرساند كه آيات زير در صدد افاده آن است : « وَمِنْ آياتِه أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً » « 2 » ، « وَاللَّه جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً »
هامش
( 1 ) مفردات راغب ص 215 .
( 2 ) و يكى از آيات او اين است كه از جنس خود شما همسرانى برايتان خلق كرد ، تا مايه سكونت و آرامش شما باشد و بين شما و همسرانتان مودت و رحمت برقرار نمود . « سوره روم آيه : 21 » .