آرى « إِنَّ اللَّه لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ » « 1 » ، و نتيجه اين كوتاهى در باره خداى تعالى اين شد كه سيره كليسا بر ما حاكم گشت و به دنبالش دلهايمان از هم جدا شد ، و ضعف و سستى عارضمان گرديد ، مذهبها مختلف ، و مسلكها گوناگون شد ، خدا از تقصيراتمان در گذرد و ما را به تحصيل مرضاتش موفق فرموده به سوى صراط مستقيم هدايتمان فرمايد .
15 - سرانجام دين حق بر همه دنيا غالب خواهد شد
سرانجام ، دنيا تسليم دين حق خواهد گشت ، چون اين وعده خداوند است كه « وَالْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى » « 2 » ، علاوه بر اينكه نوع انسانى به آن فطرتى كه در او به وديعه سپردهاند طالب سعادت حقيقى خويش است ، و سعادت حقيقى او اين است كه بر كرسى فرماندهى بر جسم و جان خويش مسلط شود ، زمام حيات اجتماعيش را به دست خويش بگيرد ، حظى كه مىتواند از سلوك خود در دنيا و آخرت بگيرد ، به دست آورد و اين همانطور كه توجه فرموديد همان اسلام و دين توحيد است .
خواهيد گفت : اگر فطرت بشر او را به سعادت حقيقىاش مىرساند ، چرا تا كنون نرسانده ، و چرا بشر در سير انسانيتش به سوى آن سعادت و به سوى ارتقايش در اوج كمال دچار اين همه انحراف گرديده ؟ و بجاى رسيدنش به آن هدف روز به روز از آن هدف دور تر شده است ؟ .
در جواب مىگوئيم : اين انحراف به خاطر بطلان حكم فطرت نيست بلكه حكم فطرت درست است ليكن بشريت در تشخيص سعادت واقعىاش دچار خطا گرديده و نتوانسته است حكم فطرت را بر مصداق واقعىاش تطبيق دهد ، كه در نتيجه مصداق موهوم را مصداق واقعى پنداشته است . و آن سعادت واقعى كه صنع و ايجاد براى بشر در نظر گرفته و تعقيبش مىكند ، بالآخره دير يا زود محقق خواهد شد . تمام مطالب مذكور از آيات زير به خوبى استفاده مىشود : « فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّه الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّه ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ » « 3 » ، و منظورش از « نمىدانند » اين است كه
هامش
( 1 ) خداى تعالى هيچ نعمتى را كه به قومى داده دگرگون نمىسازد ، تا زمانى كه خود آن قوم خويشتن را تغيير دهند . « سوره رعد آيه : 11 » .
( 2 ) عاقبت برد با تقوا و اهل تقوا است . « سوره طه آيه : 132 »
( 3 ) روى دل به سوى دين خدا كن كه از انحراف بدور است ، فطرت خدا است فطرتى كه بشر را طبق آن آفريده ، و در آفرينش خدا تبديلى نيست ، دين استوار هم دينى است كه مطابق فطرت باشد ، ولى بيشتر مردم نمىدانند . « سوره روم آيه : 30 »