اسلام هم از ديدگاه يك سنت طبيعى و اجتماعى مانند ساير سنتها است و مستثناى از اين قانون كلى نيست ، وضع آن نيز مانند وضع ساير سنتها است كه اگر بخواهد پاىگير شود ، عوامل و شرايطى دارد ، هم چنان كه پاىگير نشدنش نيز عوامل و شرايطى دارد و اوضاع امروز اسلام ( با اينكه در دل بيش از چهار صد ميليون نفر از افراد بشر براى خود جا باز كرده ) « 1 » ضعيفتر از وضعى كه در زمان نوح و ابراهيم و محمد ( ص ) داشت نمىباشد ، در روزگار اين بزرگواران ، اسلام و دعوتش قائم به شخص واحد بود و دعوتشان در جوى آغاز شد كه فساد همه جا را فرا گرفته و در همه دلها ريشه دوانده بود ، و اين ريشه ها حتى يك روز هم نخشكيده و تا به امروز جوانه زده و باقى مانده است .
و رسول خدا ( ص ) وقتى قيام به دعوت نمود كه به غير از يك مرد و يك زن پيرو نداشت ، ولى بتدريج يكى يكى به پيروانش افزوده شد ، با اينكه آن روز روزگار عسرت بود ، ليكن نصرت خدا ياريشان كرد ، و توانستند اجتماعى صالح تشكيل دهند ، اجتماعى كه صلاح و تقوا بر افراد آن غلبه داشت و تا آن جناب زنده بود صلاح اجتماعيشان نيز محفوظ بود تا آنكه رسول خدا ( ص ) از دنيا رفت فتنه ها كار اسلام را بدانجا كه خواست كشانيد .
و همين نمونه اندك از نظام اجتماعى اسلام با اينكه عمرى كوتاه داشت ، ( و مىتوان گفت از اول تا به آخرش سيزده سال بيشتر طول نكشيد ) و با اينكه عرصه حكومتش بسيار تنگ بود ( و تنها قسمت غربى و جنوبى شبه جزيره عربستان را شامل مىشد ) ديرى نپائيد ( يعنى در مدت كمتر از نيم قرن ) بر مشارق و مغارب عالم سيطره يافت و تحولى جوهرى و ريشه دار در تاريخ بشريت پديد آورد ، تحولى كه آثار شگرفش تا به امروز باقى است و از اين به بعد نيز باقى خواهد ماند .
جامعه شناسان و روانكاوان در تاريخ نظرى نمىتوانند از اين اعتراف خوددارى كنند كه منشا ( البته نه منشا دور بلكه منشا خيلى نزديك ) تحول عصر حاضر و عامل تمام تاثير آن همانا ظهور سنت اسلام و طلوع خورشيد آن در جهان بود و بيشتر دانشمندان اروپا پيرامون تاثيرى كه تمدن اسلام در تمدن غرب داشت بطور كافى و لازم بحث كردهاند و به آن اعتراف نمودهاند مگر عده اى كه يا دچار تعصب بودهاند و يا علل سياسى به اين حقكشى وادارشان ساخته ، و گرنه چگونه ممكن است كه دانشمندى خبير و بينا با نظر انصاف به مساله نظر كند - و آن گاه
هامش
( 1 ) اين رقم مربوط به زمان تاليف الميزان ( 1335 ) مىباشد و مطابق آمارگيرى اخير ( 1362 ) تعداد مسلمين بالغ بر يك ميليارد است