و نيز فرموده « يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثى » « 1 » .
و نيز فرموده : « بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ » « 2 » .
و اين رابطه حقيقى كه بين فرد و جامعه وجود دارد ، خواه ناخواه به وجود و كينونتى ديگر منجر مىشود ، كينونتى در مجتمع و مطابق قوت و ضعف و وسعت و ضيقى كه افراد در وجودشان و قوايشان در خواصشان و آثارشان دارند ، و در نتيجه غير از وجود تك تك افراد كه فرضا ده ميليون نفرند يك وجودى ديگر پيدا مىشود بنام مجتمع و غير از آثار و خواصى كه تك تك افراد دارند خواص و آثارى ديگر و از همه قوىتر پيدا مىشود ، بنام آثار اجتماع .
( صد هزاران خيط يكتا را نباشد قوتى
چون به هم برتافتى اسفند يارش نگسلد
- مترجم )
و به همين جهت قرآن كريم غير از آنچه كه براى افراد هست وجودى و عمرى و كتابى و حتى شعورى و فهمى و عملى و اطاعتى و معصيتى براى اجتماع قائل است ، مثلا در باره عمر و اجل امتها مىفرمايد : « وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَلا يَسْتَقْدِمُونَ » « 3 » .
و در باره كتاب خاص بهر امتى مىفرمايد : « كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى كِتابِهَا » « 4 » .
و در باره درك و شعور هر امتى مىفرمايد : « زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ » « 5 » .
و در باره عمل بعضى از امتها فرموده : « مِنْهُمْ أُمَّةٌ ، مُقْتَصِدَةٌ » « 6 » .
و در باره طاعت امت فرموده : « أُمَّةٌ قائِمَةٌ يَتْلُونَ آياتِ اللَّه » « 7 » .
و در باره معصيت امتها فرموده : « وَهَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ ، لِيَأْخُذُوه وَجادَلُوا بِالْباطِلِ لِيُدْحِضُوا بِه الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كانَ عِقابِ » « 8 » ، يعنى هر امتى در صدد بر آمد تا رسول خود را دستگير كنند و با باطل عليه حق مجادله كردند تا شايد به وسيله آن ، حق را از بين ببرند ، در
هامش
( 1 ) هان اى مردم ما همه شما را از يك مرد و يك زن آفريديم . « سوره حجرات آيه : 13 » .
( 2 ) شما نوع بشر بعضى از بعضى ديگريد . « سوره آل عمران آيه : 95 » .
( 3 ) براى هر امتى اجلى است كه رسيدنش را نه مىتوانند جلو بيندازند و نه عقب . « سوره اعراف آيه : 34 » .
( 4 ) و هر امتى به سوى كتابش خوانده مىشود . « سوره جاثيه آيه : 28 » .
( 5 ) عمل هر امتى را براى آن امت زينت قرار داديم در نتيجه زشت را زيبا و زيبا را زشت مىيابند .
« سوره انعام آيه : 108 » .
( 6 ) بعضى از امتها داراى دركى صحيحاند . « سوره مائده آيه : 66 » .
( 7 ) امتى است قائم و شبزنده دار كه آيات خدا را تلاوت مىكنند . « سوره آل عمران آيه : 113 » .
( 8 ) « سوره غافر آيه : 5 »