مىسازد و از آن هم آغوش شده فوائدى نو اضافه بر فوائدى كه در تك تك اجزا بود به دست مىآورد مثلا انسان كه يكى از موجودات عالم است اجزايى و اجزايش ابعاضى دارد و اعضايى و اعضايش قوايى دارد كه براى هر يك از آنها فوائدى مادى و روحى جداگانه است كه اگر همه دست به دست هم دهند قوى و عظيم مىشوند ، همانطور كه تك تك آنها وزن كمترى و رويهمشان وزن بيشترى دارد ، آثار و فوائد تك تك و مجموعشان نيز همين اختلاف را دارد وقتى دست به دست هم دهند ، در اين سو و آن سو شدن و از اين سو بدان سو برگشتن و در ساير فوائد قوىتر مىشوند و اگر هماهنگى نداشته باشند ، هر يك تنها كار خودش را مىكند ، گوش مىشنود و چشم مىبيند و ذائقه مىچشد و اراده عضوى را كه بخواهد به كار مىاندازد و به حركت در مىآورد ، ولى رويهم آنها از جهت وحدتى كه در تركيب پيدا مىكنند ، تحت فرمان و سيطره يك حاكم در مىآيند كه همان انسان است و در اين هنگام است كه فوائدى از آن اعضا و قوا بدست مىآيد كه از تك تك آنها و از اجزاى يك يك آنها بدست نمىآمد ، فوائد بسيار زيادى كه يا از قبيل افعالند و يا از مقوله انفعالها ( در موجودات خارج اثر مىگذارند و يا از آن موجودات متاثر مىشوند ) فوائد بسيارى كه يا روحى هستند و يا مادى و يكى از آن فوائد اين است كه در اثر هماهنگى اعضاء يك فايده ، چند فايده مىشود ، براى اينكه ماده انسانيت مثلا نطفه اى كه بعدها انسان مىشود وقتى انسانى كامل شد مىتواند مقدارى از ماده خودش را از خود جدا كند و آن را با تربيت انسان تمام عيارى مانند خود بسازد ، انسانى كه مانند پدرش عمل كند ، هر چه از افعال مادى و روحى كه از پدرش سر مىزند از او هم سر بزند .
پس افراد انسان با همه كثرتى كه دارد يك انسان هستند و افعال آنها با همه كثرتى كه از نظر عدد دارد از نظر نوع يك عمل است كه به اعمالى متعدد تقسيم مىشود ، نظير آب دريا كه يك آب است ولى وقتى در ظرفهاى بسيارى ريخته مىشود چند آب مىشود ، پس اين آبها كه از نظر عدد بسيارند از نظر نوع يك آبند و در عين اينكه يك نوعند ، آثار و خواص بسيار دارند و اين آثار بسيار ، وقتى آبها يك جا جمع مىشوند قوت و عظمت پيدا مىكنند .
اسلام هم افراد نوع بشر را در تربيت و در هدايتش بسوى سعادت حقيقىاش اين معناى حقيقى را در نظر گرفته ، معنايى كه چاره اى از اعتبارش نيست ، و در اين باره فرموده : « وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً ، فَجَعَلَه نَسَباً وَصِهْراً » « 1 » .
هامش
( 1 ) خداى عز و جل آن كسى است كه از آب يك بشر آفريد و همان يك بشر را بسيار و به هم وابسته ساخت . « سوره فرقان آيه : 54 » .