و البته آنان كه به راه كفر رفتند ، گمان نكنند كه مهلتى كه ما به آنها مىدهيم ، به حال آنها بهتر خواهد بود ، بلكه مهلت مىدهيم براى امتحان تا بر سركشى و طغيان خود بيفزايند و آنان را عذابى رسد كه به آن سخت خوار و ذليل شوند ( 178 ) .
خداوند هرگز مؤمنان را وانگذارد و بدين حال كنونى ( كه مؤمن و منافق به يكديگر مشتبهاند ) تا آنكه به آزمايش بدسرشت را از پاك گوهر جدا كند و خدا همه شما را از سر غيب آگاه نسازد و ليكن براى اين مقام از پيغمبران خود هر كه را مشيت او تعلق گرفت برگزيند پس شما به خدا و پيغمبرانش بگرويد كه هر گاه ايمان آريد و پرهيزكار شويد اجر عظيم خواهيد يافت ( 179 ) .
آنان كه بخل نموده و حقوق فقيران را از مالى كه خدا به فضل خويش به آنها داده ادا نمىكنند ، گمان نكنند كه اين بخل به منفعت آنها خواهد بود ، بلكه به ضرر آنها است چه آنكه آن مالى كه در آن بخل ورزيدهاند ، در روز قيامت زنجير گردن آنها شود ( كه آن روز هيچكس مالك چيزى نيست ) و تنها خدا وارث آسمانها و زمين خواهد بود و خدا به كردار شما آگاه است ( 180 )
.
بيان آيات
اين آيات با آيات قبلى كه در باره جنگ احد نازل شده بود ارتباط دارد و كانه همه آنها و مخصوصا چهار آيه اولش جزء همان آيات و تتمه آنها است ، چون مهمترين مطلبى كه در اين آيات به چشم مىخورد مساله ابتلا و امتحان الهى بر بندگان است و بنا بر اين آيات مورد بحث به منزله پايان و نتيجه گيرى از آيات احد است و اين معنا را بيان مىكند كه سنت ابتلا و امتحان سنتى است كه خواه ناخواه جارى مىشود ، هيچ فردى از افراد بشر نمىتواند از آن بگريزد ( نه كافر و نه مؤمن ) پس خداى سبحان هر دو طايفه را مبتلا مىكند تا آنچه در باطن اين دو طايفه است بيرون بريزد و كافر براى آتش خالص شود ، و در بين مؤمنين هم خبيث از طيب جدا گردد .
* ( « وَلا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسارِعُونَ فِي الْكُفْرِ . . . » ) *
اين آيه شريفه با بيان حقيقت امر خاطر رسول خدا ( ص ) را تسليت مىدهد ، تا اندوهش را بر طرف سازد ، چون هر فرد با ايمان از اينكه انسانهايى به سوى كفر مسابقه بگذارند ، و بر خاموش ساختن نور خدا دست بدست هم دهند و احيانا به حسب ظاهر غالب هم بشوند ، اندوهناك مىگردد ، چون غلبه كفار بر مؤمنين كانه غلبه بر خداى سبحان و اراده او است ، اراده اى كه تعلق گرفته است بر اعلاى كلمه حق و اينكه همواره حق را بر باطل چيره سازد ، ليكن همين فرد با ايمان اگر در مساله امتحان عمومى تدبر كند يقين مىكند به