ماهوت ، كه كالاى مهم صادراتى انگليس بود ، نداشت . كسرى بازرگانى مىبايست با پرداخت شمش نقره جبران شود . فشارى كه از اين بابت بر موجودى نقره در انگلستان مىآمد موجب شد كه كمپانى هند شرقى آماج حملهء منتقدان قرار گيرد . اين ماجرا انگيزه شد تا كمپانى براى آن كه از طريق ديگرى كسرى موازنهء بازرگانى را جبران كند متوجّه بازرگانى در داخل سرزمينهاى آسيايى شود .
اين مشكلات و شرايط سخت رقابت موجود سبب گرديد تا بازرگانان انگليسى به مراتب بيش از هلندىهاى صاحب انحصار به مطالعه و موشكافى بازارهاى محلى و خلقوخو و سليقهء مردم بومى بپردازند . اطلاع و آگاهى از جزييات و خصوصيات هند و يافتن بصيرت نسبت به خلقوخوى هندوان ، انگليسىها را به گونهاى ناخودآگاه آماده ساخت تا قدم به صحنهء سياسى هند گذارند . همانگونه كه رويدادهاى سواحل مالابار نشان داد بازرگانان انگليسى از در انحصار گرفتن بازرگانى رويگردان نبودند اما امكان آن را نيافته بودند . اما اين پذيرا شدن شرايط روشهاى رقابتى بازرگانى از سوى آنها زمينهء بسيار مطلوبى را براى تحولات بعدى فراهم آورد . با روشهاى معمول گفتوگو و چانهزدن ، قول دادن و پيمانشكنى و تفاهمهاى ضمنى و فشارهاى پنهانى آشنا شدند ، و در اين وادى به درجهء استادى رسيدند . در اثناى اين آموزش و كسب تجربه چنان در معامله با هندوها تبحر و مهارت پيدا كردند كه حتى فرانسويان با طرز برخورد دلنشين و جذاب خود بدان حد و مرتبه نرسيدند .
تنها بازرگانان عمدهء ديگر ، فرانسويان بودند . شركتى كه آنان براى بازرگانى با هند در سال 1664 تأسيس كردند توسط كولبرت تشكيل شد . امّا امور آنچنان با دولت فرانسه آغشته و آميخته بود كه سرنوشت آن بستگى پيدا كرده بود با نصب و عزل وزراى دولت فرانسه و زدوبندهاى سياسى آن كشور . در سال 1720 كه دوماس در پوندوشيرى ، و دوپلكس در چندرنگار
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 87
مساهمون: روميلا تاپار
ص٨٧