از نظر شورهء مفتولى و انواع ابريشم جالب بود ، باراندازى نخست در هوگهلى احداث گرديد . سپس به كلكته كه مردابى مالارياخيز بود ، و در اثر ايجاد لنگرگاهى ژرف ، اهميت يافته بود انتقال يافت . روى هم رفته روابط دوستانه بود مگر هنگامى كه سرجوشيا چايلد رئيس هيئت مديرهء بلند پرواز كمپانى به اين خيال افتاد كه وقت آن رسيده تا « بنيانى استوار براى تسلط همه جانبه و فراگير و پايدار انگليسىها در هندوستان » گذاشته شود . لشكركشى او به چيتا كونگ ناكام ماند . مأموران اورنگزيب كارمندان كمپانى را از بنگال و سورات اخراج كردند . يكى از عوارض ضمنى اين حوادث بارانداز كلكته و دژ نظامى ويليامز در مجاورت آن بود . كمپانى درس گرفته بود كه ديگر در برابر شاهنشاهى مغولان عرض و اندام نكند ، تا آن زمان كه در سال 1756 از شاهنشاهى مغولى چيزى به جا نمانده بود . مدتى هم گرفتار مبارزه با كمپانى رقيب انگليسى ديگرى بود و در سال 1708 اين دو كمپانى انگليسى با يكديگر متحّد شدند . سعى و كوشش بعدى آنان براى كسب امتيازات از طريق فرستادن سفيرى به نام سورمان ، در سال 1714 ، به دربار شاهان مغول صورت گرفت .
ثمرهء آنگونه بازرگانى ، منفعت ناگهانى و چشمگير نبود ، بلكه با آهنگى يكنواخت نرخ سود بالا مىرفت . اين شيوهء بازرگانى بر اين فرض استوار بود كه سرزمين هند از امنيت و آرامش نسبى برخوردار باشد . كالاهاى عمدهء مغرب هند عبارت بود : از گجرات انواع قماش و ريس پنبهاى و نيل ؛ از سواحل مالابار فلفل و انواع ديگر ادويه كه از سيلان و جزاير هند شرقى خريدارى مىشد ؛ از مدرس و سواحل جنوب شرقى قماش و نخ و شكر مخصوصا ابريشمجات و شورهء مفتولى . تجارت ترياك بعدها رونق يافت . از سوى ديگر هندوستان خريدار فلزاتى مانند روى ، سرب ، جيوه ، اشياى تجملى مكانيكى ، پردههاى نقشدار و اشياى ساخته شده از عاج بود . امّا اين واردات جوابگوى خريدهاى كمپانى در هند نبود . هند علاقهاى به وارد كردن
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 86
مساهمون: روميلا تاپار
ص٨٦