5 اروپاييان و هند مغولى
اروپاييان كه در رشتهء تاريخ هند باستان مشغول تحقيقاند ، به دو علت دربارهء تأثير يونانيان بر هند اغراق مىكنند ؛ يكى اين كه اقتضاى طبيعت آنان چنين است ، ديگر اين كه يونانيان از خود نوشته و سند فراوان به جا گذاشتهاند .
مورخان امروزى هم به همين منوال دربارهء نقش اروپاييان در هند مغولى پيش از سال 1700 راه افراط مىپيمايند . طبيعى است به آثار مؤلفان اروپايى كه در اين زمينه نوشتهاند علاقه بيشتر دارند و آنچه مؤلفان اروپايى دربارهء هند مغولى نوشتهاند به مراتب فراوانتر و جالبتر از آثارى است كه فارسىنويسان هند آفريدهاند . مبشران يسوعى و جهانگردان حرفهاى گزارشهاى دقيق و موشكافانه تهيه كردند . بازرگانان اروپايى اسناد و آمار گويا و مفصل فراهم آوردند . همچنين مورخان متجدد انگيزهاى داشتند كه مورخان باستانى نداشتند . اروپايى به هند مغولى وارد شده را طليعه و پيش قراول آينده مىديدند ، حال آنكه يونانيان و نفوذ آنان لابلاى مه افسانهها و حدسها پيدا بود .
اروپاييان ، از عصر كلاسيك ، به دلايل قاطع و آشكار به هند علاقهمند بودند . اروپا نيازمند ادويه و قماش و ديگر توليدات هندوستان بود .
جامعترين وصفهاى راجع به هند در منابع كلاسيك ، گزارشهاى بازرگانى