هند بودند كه سرمشق شدند تا جامعهء هندى بدان حد تحت تأثير ادب فارسى قرار گيرد كه ، مجلس مشاعره شعر فارسى به صورت هيجانانگيزترين مسابقات براى مردم هند درآيد .
سرانجام بايد به ياد آورد آداب و رفتار ايرانيان ، توسط مغولان ، به صورت حد اعلاى ظرافت و ادب در هند درآمد ، و آداب و رسوم هندى كنار گذاشته شد . از اين نظر نفوذ مغولان تا امروز دوام آورده است .
اين پرسش را بايد مطرح ساخت آيا نفوذ فرهنگ ايرانى در انديشههاى هندى نيز رخنه كرد ، و اثر دراز مدت آن بر فرهنگ هندى چه بوده است ؟
انديشههاى آزادمنشانه و صوفيانهء ايرانى با واسطهگرى شعراى بزرگ ايرانى به هندوستان آورده شد . از جنبهء دينى به آسانى مىتوان اين انديشه را همراه و همنوا با نهضت بهكتى يا مكتب محبت اولياى هندى دانست . امّا در ضمن در ايجاد تفاهم و ارتباط ميان دو انديشهء رايج در هند مؤثر بود . نهضت درك انديشههاى هندى توسط مسلمانان ، كه در زمان اكبر آغاز شد و تا يكصد سال پس از او دوام آورد ، بدون شك انديشهاى ايرانى بود . در زمينهء انديشههاى مذهبى اين فكر كه سطنت موهبتى الهى است نيز از ايران به هند آورده شد .
ديديم اكبر چگونه از اين انديشه استفاده كرد . انديشهها ، سليقهها و طرز برخوردهاى ايرانى آنچنان در شمال هند ريشه دوانده است كه همگان آنها را ساخته و پرداختهء محل مىدانند . امروزه زبان فارسى در هند از رواج افتاده است اما دختر طناز آن ، يعنى زبان اردو - كه زبان رسمى پاكستان است و عدهء بىشمارى هم در هند بدان تكلم مىكنند - هنوز نفوذ خود را اعمال مىكند .
زبان هندوستانى كه زبان عمومى در شمال هند است به سختى وامدار زبان فارسى است . شايد ديرپاترين نفوذ فرهنگ ايرانى در هند در دستگاه ادارى آن سرزمين است . ايران بود كه سبب دوباره زنده شدن مفهوم شاهنشاهى مركزى در هند شد و دستگاه ادارى شاهنشاهى را در هند ايجاد كرد .
اسامى مناصب ادارى فارسى و مفاهيم مديريت ايرانى چنان نفوذ ژرفى
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 60
مساهمون: روميلا تاپار
ص٦٠