غيرمتعارف و نامعمول را تحمل كنند . جمهورىها بودند كه پيشوايان دو فرقهء بسيار مهم غير سنتى و بدعتگذار را در دامان خود پروراندند . « بودا » « 1 » از افراد قبيلهء شاكيا بود و مهاويرا « 2 » بنيانگذار كيش جينها به قبيلهء چناتريكا « 3 » تعلق داشت .
جمهورىها كه از قيود نظام سلطنتى آزاد بودند مىتوانستند نظرات و فرضيات سياسى برهمنها را تمام و كمال پذيرا نشوند . شايد چشمگيرترين نظريهء غير برهمنى نظريهء بودا دربارهء چگونگى پيدايش حكومت بود .
نظريهاى كه در آن شايد براى نخستين بار موضوع حكومت براساس نوعى قرارداد اجتماعى مطرح شده است . برطبق نظر بودا در ايام اوليه گيتى هماهنگى و تعادل كامل ميان تمام موجودات برقرار بود . مردان و زنان دچار هوى و هوس نبودند . همهچيز فراهم و آماده بود . به تدريج با پيدا شدن نياز و خواهش جريان هوسبازى آغاز گرديد . مفهوم خانواده منجر به مالكيت خصوصى شد كه به نوبه خود موجبات اختلاف و نزاع را فراهم آورد . با پيدا شدن اختلاف و دعوا وضع قانون و ايجاد حكومت ضرورى شد . آنگاه تصميم به انتخاب شخصى گرفتند تا مجرى قانون و داورى و عدالت باشد . او را مهاسامماتا « 4 » ( برگزيده بزرگ ) ناميدند و بخش معينى از محصولات را بهعنوان دستمزد او مقرر داشتند . چنين نظريهاى براى نظريههاى سياسى جمهورى مناسب و پسنديده بود . نواحى كه حكومت جمهورى در آنجاها مستقر بود ، به مراتب كمتر از سرزمينهاى كه با نظام سلطنتى درهء رود گنگ ، اداره مىشد تمايلات سنتگرايى داشتند . علىرغم حملات مكرر بعضى از حكومتهاى جمهورى قبيلهاى حتى تا سدهء چهارم ميلادى دوام آوردند . در اين نواحى بود كه بيشترين پشتيبانى از مذهب بودا بهعمل آمد . باز هم در همين نقاط بود كه فاتحين بيگانهء يونانى و
هامش
( 1 ) .Buddha( 2 ) .Mahavira( 3 ) .Jnatrika( 4 ) .Mahasammata