شراوستى ، « 1 » چمپا ، « 2 » راجاگريهه ، « 3 » آيوديا ، « 4 » كائوشامبى « 5 » و كاشى « 6 » در اقتصاد جلگهء رود گنگ نقش مهمى بر عهده داشتند . نفوذ شهرهاى ديگرى مانند وايشالى ، « 7 » اوجين ، « 8 » تكسيلا « 9 » و بندر بهروك چچاها « 10 » ( برواچ ) حتى نواحى وسيعترى را دربرمىگرفت . شهرها در آغاز روستاهايى بودند كه ساكنان آن در پيشهاى معين مانند سفالگرى ، نجارى و بافندگى تخصص يافته و يا مركز داد و ستد كالاى خاصى شده بودند ، با توسعهء پيشههاى تخصصى و فراهم شدن مواد خام ، امكان توزيع ساختهها و مصنوعات سريعتر و آسانتر شد .
مثلا در مورد سفالگرى وجود خاك مناسب سبب مىشد تا تعداد زيادى سفالگر در ناحيهء معينى تمركز پيدا كنند . تمركز صاحبان پيشهها و حرفهها در شهرها سبب شد كه دسترسى به آنها براى بازرگانان و بازار سهلتر و ارزانتر شود .
از وصفى كه از جمهورىها به جا مانده برمىآيد كه مراكز شهرى در زندگى اجتماعى آنها نقش عمده داشته است . زمينداران كه در شهرها مىزيستند باعث تشويق و فعاليت صنعتگران و پيشهوران بودند . حكايت مىكنند يكى از جوانان شهر وايشالى رنج سفر پرمشقت به تكسيلاى دوردست را تحمل كرد تا در آنجا صنعتى بياموزد و به شهر خود برگردد و از جمله پيشهوران شود . اگر اين كار به صرفه و سود او نبود احتمال اينكه به چنين سفرى برود به ميان نمىآمد .
در جمهورىها با نظرات فردى و اعتقادات شخصى كمتر از سلطاننشينها مخالفت مىكردند و آمادگى بيشتر داشتند تا نظرات و آراى
هامش
( 1 ) .Shravasti( 2 ) .Champa( 3 ) .Rajagriha( 4 ) .Ayodhya( 5 ) .Kaushambi( 6 ) .Kashi( 7 ) .Vaishali( 8 ) .Vjjain( 9 ) .Taxila( 10 ) .Bharukachchha