3 جمهورىها - سلطاننشينها
( 600 - 321 ق . م )
در اواخر سدهء هفتم و اوايل سدهء ششم ق . م با استقرار حكومتهاى جمهورى و سلطاننشينها در شمال هندوستان اطلاع و آگاهى بيشتر و قابل اطمينانتر راجعبه جزييات تاريخ هندوستان فراهم آمد . سدهء پيش عصر درگيرىهاى سياسى ميان تشكيلات و نظام عشايرى از يك سو و پديدهء نوين سلطنت از سوى ديگر بود . يكجانشينى دائمى و پيوسته در ناحيهاى معين سبب شد تا قبيلهاى يا گروهى از قبايل ، صاحب هويت جغرافيايى شود . اين هويت جغرافيايى با تصاحب سرزمين معلوم و معين ملموس شد ؛ سرزمينى كه معمولا با اسم قبيلهاى كه در آنجا سكنى گزيده بود شناخته مىشد . براى حفظ و نگهدارى اين مالكيت نياز به تشكيلات سياسى ، خواه به صورت جمهورى و يا سلطنتى ، داشت .
نواحىاى كه به شيوهء حكومت سلطنتى اداره مىشد ، در جلگهء رود گنگ متمركز بودند . جمهورىها در حواشى شمالى اين سلطاننشينها قرار داشتند ؛ يعنى در كوهپايههاى جنوب رشتهكوههاى هيمالايا و در شمال غربى هندوستان كه همان ناحيهء پنجاب امروزى است . اگر جمهورىهاى واقع در ناحيهء پنجاب را كنار بگذاريم ، بيشتر جمهورىهاى ديگر در نواحى