همه محكوم امر اويند . هيچكس از امر او معاف نيست .
نانك هركس امر خدا را درك كند از گناه خودخواهى مبراست . « 1 »
كبير و نانك قصد نداشتند كه با گلچينى از تعاليم هندوان و اسلام شكاف موجود ميان ايندو كيش رايج در هند را پر كنند . چنين انديشه و هدفى را بعدها اكبر پيدا كرد كه مىخواست مروج دين الهى شود . كبير و نانك پيشوايان گروه مذهبى نوينى بودند كه در آن پروردگار روايت از نو در قالب ريختهء راماى هندوان و اللّه مسلمانان نبود ، بلكه مفهومى بهكلى نوين بود كه هرچند از دو نيروى مذهبى موجود در جامعه مشتق شده بود اما كسى قصد آميختن و سازگار كردن آندو با يكديگر را نداشت . حال مىتوان فهميد كه چرا هم برهمنها و هم علما اينچنين باشدت و جديت به مخالفت و دشمنى با ايندو رهبر مشخص نهضت بهكتى پرداختند . ايندو را مبشر و مبلغ مذهبى كاملا از نو پيدا شده مىپنداشتند .
پيروان كبير و نانك دو جامعهء مذهبى مستقل از يكديگر را پىافكندند .
فرقههاى كبير « پاتتى » ها و « سيك » ها هستند . اين هردو فرقه پيروان بىشمار در ميان پيشهوران و روستائيانى كه برايشان توصيه به زندگانى ساده و بىآلايش و فقدان مراسم نامفهوم جاذب و دلنشين بود پيدا كردند . از سوى ديگر ، در تعليمات و نوشتههاى ايندو پرهيز از افراط و تفريط در جوانب گوناگون زندگى و حفظ تعادل بهعنوان يكى از اصول زندگانى اجتماعى توصيه مىشد . به عنوان مثال جوكىها كه در تظاهر به دست كشيدن از مواهب و لذايذ زندگى اصرار مىورزيدند ، مورد تمسخر كبير بودند .
محبوبيت اين فرقههاى نوظهور تنها به دلايل دينى نبود . كبير و نانك سخت نگران شرايط اجتماعى هند بودند . وجود كاست و تفاوت و فرق ميان هندوان و مسلمانان كه در تشكيلات مذهبى بروز كرده بود ، باعث تفرقه و
هامش
( 1 ) .M . A . Macauliffe , The sikh Religion , 1 , pp . 373 - 4 .