محدود به غرب بود ؛ ناحيهاى كه امروز نيز بزرگترين اجتماع جينىها در آنجا اقامت دارند . كيش بودا كه تنها در مشرق هند باقى مانده بود به سرعت پيروان خود را از دست داد . بودا را به عنوان ويشنو وارد ايزدكده هندوان كرده بودند . اما اين معنا هيچگاه در ذهن تودههاى مردم جا نيفتاد . پرستش بودا براى غير بودائيان هميشه به صورت رابطهاى رسمى و احترامآميز باخدا باقى ماند .
ارزشهاى جنگجويانهء نظام فئودالى نمىتوانست اصرار و تأكيد كيشهاى بودا و جينى را بر « اهيمسا » ( پرهيز از خشونت ) تحمل كند . ايزدان هندوى ، نه شيوا و نه دو تجسم ويشنو - كريشنا و راما - پرهيز از خشونت را تبليغ نمىكنند . انديشهء پرهيز از خشونت تنها در ميان پيشوايان فرقههاى عرفانى ، به همان دلائل كه بودا از خشونت روىگردان بود ، دوام آورد .
بسيارى از تغييرات و تحولاتى كه در اين دوره در كيش هندوى پيدا شد ، حاصل سازش و تفاهم ميان محافظهكاران و سنتگرايان اين كيش از يكسو و توقعات و انتظارات تودههاى مردم ، كه خواهان كيشى شخصىتر بودند ، از سوى ديگر بود . پرستش شمايل و بت به گونهاى قابل ملاحظه افزايش يافت و انبوهى از بتها و شمايلهاى تازه پيدا شد كه لازم بود براى جاى دادن آنها معبد و بتخانه بنا شود . مجسم ساختن ويشنو روزبهروز رواج بيشتر يافت و ازدياد علاقه به كتابهاى پورانا و ادبيات حماسى ، مخصوصا از طريق روايات و ترجمهها به زبانهاى محلى ، سبب قوت گرفتن سنت مجسم ساختن ايزدان شد .
مجسم ساختن كريشنا بيش از همه مورد علاقهء تودههاى مردم بود . بر طبق سنتهاى كهن ، به كريشنا هم بهصورت خدا - پهلوان و هم بهصورت فيلسوف بهاگواد - گيتا نگريسته مىشد . حال جنبههاى روستايى و عاشقانهء او مورد توجه ارادتمندانش شده بود . معناى تحت اللفظى كريشنا « سبزهگون » است . اين معنا سبب شد تا او را با ايزد نىزن تاميلى ، مايون « ايزد سبزه » ،
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 349
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٤٩