محدب به سمت داخل متمايل شد . معبد جينى واقع در كوه « ابو » كه از مرمر سفيد ساخته شده ، نمونهء خوب معبدهاى غرب هند است . با دست و دلبازى با مجسمهها تزئين شدهاند . هرچند تعداد مجسمهها بىشمار مىنمايد اما در خدمت معمارى بهكار گرفته شدهاند .
بهترين نمونهء معابد گروه بوندلخند معابد خاجوراهو است كه آنها نيز با مجسمههاى فراوان تزيين شدهاند . تعادل شكل و ابعاد اين معابد موجب شكوه و زيبايى يكيك آنها شده است . مجسمههاى شهوانى خاجوراهو ( مانند معبد گوناراك ) سبب شده تا به اين معابد به چشم نمايشگاه هنر شهوانى نگاه كنند . اصرار و علاقه بازديدكنندگان به تماشاى مجسمههاى شهوتانگيز اغلب مانع از توجه به خصوصيات هنرمندان معمارى معابد و زيبايىهاى مجسمهها مىشود . معابد واقع در اوريسا ، بهوبانشوار ، پورى و كوناراك باشكوهتر مىنمايند . برجهاى آنها مرتفعتر و انحناهاى نقشهء نما برجستهتر و زيباترند .
مساحت محوطهء معبد كه در داخل محدودهء آن قرار مىگيرد ، در شمال به مراتب كمتر از معابد دراويدى است . معابد شمال هند مانند معابد واقع در جنوب ، مركز زندگى عرفى و تجارى محل نبود . زيارتكنندگان معابد خاجوراهو عموما از طبقهء نجبا و توانگران بودند . پرستش شمائل و بت فرقههاى مورد توجه همگان در محوطهء معبد ، اما جدا از معبد اصلى ، صورت مىگرفت . معمارى معابد در شمال هند پس از بناى اين معابد عملا از تحول و تغيير بازماند ؛ زيرا بعد از آن هرچه ساخته شد عمدتا تقليد از معمارى اين معابد بود .
در شرق هند مكتب معمارى مشخصى كه در آن عمدتا سنگ و فلز به كار مىرفت ، آفريده شد . سنگهاى خاكسترى تيره و يا سياه كه در اين معمارى به كار مىرفت ، چون صيقل مىيافت مانند فلز مىدرخشيد . حد اعلاى هنرمندى به كار رفته در اين معابد را در شمايلهاى بودايى معبد نالاندا
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 347
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٤٧