مهابهاراتا به اين صورت كه به دست ما رسيده ، بزرگترين و طويلترين اثر منظوم جهان است . مضمون اصلى حماسه دربارهء مبارزه ميان كائوراواها « 1 » و پندواها « 2 » در كورك شترا « 3 » است . موضوع مورد نزاع حق مالكيت اراضى در ناحيهء حاصلخيز و استراتژيك واقع در شمال دهلى است . كائوراواها كه هستيناپور پايتخت آنان بود ، صد فرزند « دهريت رشترا » بودند . پندواها ( پنج فرزند پاندو ) پسر عموهاى آنان . دهريت رشترا چون كور بود و نمىتوانست به سلطنت برسد ، پندواها وارث تاجوتخت كورو مىشوند . اين پنج برادر مورد حقد و حسادت كائوراواها قرار گرفته و عليه آنها توطئه مىشود تا سرانجام مجبور به ترك سرزمين خود شوند . دهريت رشترا براى جلوگيرى از خونريزى كشور را تقسيم و نيمى از آن را به پندواها كه پايتخت آنان در ايندراپراستها « 4 » ( در حوالى دهلى ) بود واگذار مىكند . اما اين ترتيب را كائوراواها نمىپسندند و پندواها را بهپاى قمار مىكشند و پندواها نيمهء سهم خود را مىبازند . اما مصالحه مىشود كه سهم خود را حفظ كنند ، به شرط آنكه سيزده سال در تبعيد بسر برند . پس از اتمام اين مدت پندواها خواستار سهم خود مىشوند اما كائوراواها به آنان اجازهء حكومت نمىدهند و پندواها به ناچار به جنگ مىپردازند . نبرد ميان اين دو فاميل كه در دشت كوروك شترا رخ مىدهد ، هيجده روز طول كشيده و به نابودى كائوراواها منجر مىشود .
پندواها مدتها با صلح و مسالمت حكومت مىكنند . سرانجام از مقامات دنيايى دست مىكشند و نوه يكى از پندواهاى اوليه را به سلطنت منصوب كرده و خود به شهر ايزدان در كوههاى هيماليا مىروند .
مهابهاراتا بايد در اصل شرح يكى از نزاعهاى محلى بوده باشد كه مورد توجه نقالان و قصهگويان دورهگرد قرار مىگيرد و سرانجام به صورت حماسهاى درمىآيد كه تمامى قبايل و مردم شبهقارهء هند درگير جنگهاى آن
هامش
( 1 ) .Kaurava( 2 ) .Pandava( 3 ) .Kurukshetra( 4 ) .Indraprastha