كه سبب شد مناطق وسيعى در اين دره به زير كشت برود . اين امر موجب تثبيت اوضاع سياسى كشمير شد زيرا از فشار نياز دسترسى به جلگههاى حاصلخيز به مقدار قابل ملاحظه كاسته گرديد .
سدهء دهم شاهد نيابت سلطنت دو شهبانوى بلندآوازه شد كه بهرغم مخالفتهاى شديد ، عزم جزم كرده بودند كه امور دولت را اداره كنند . اين دو بدين منظور مجبور شدند با پديدهء جديد ، كه براى چندين سده در امور سياسى كشمير صاحب نقش شد ، يعنى گروههاى نظاميانى كه وفادارى سياسى ثابت و پابرجا داشتند ، مماشات كنند . اين دو گروه رقيب تنترينها و يكانگاها بودند و به ترتيب شاهان را به تخت مىنشاندند و از سلطنت خلع مىكردند . شهبانو سوگاند توانست يكانگاها را به گونهاى مؤثر عليه تنترينها به كار گيرد اما بعد از عهدهء ادارهء يكانگاها برنيامد و توسط آنان در سال 914 خلع شد . شكست وى موجب قدرت گرفتن بىحدوحصر تنترينها شد . هيچ يك از جانشينهاى او نتوانستند كه آنها را سر جاى خود بنشانند . سرانجام ناچار شدند براى درهم شكستن قدرت تنترينها از داماراها يا زمينداران محلى كمك بخواهند . زمينداران چنان در اين امر توفيق يافتند كه شاهان كشميرى با مسئله محدود كردن قدرت زمينداران بزرگ مواجه شدند . گواه صدق اين مدعا رويدادهاى روزگار سلطنت شهبانو « ديدا » است . سدهء دوازدهم كشمير معمولا تداعى مىشود با تأليف كتاب تاريخ آن سلطاننشين با عنوان راجاتاران جينى به قلم « كالهانا » كه به تصديق عموم از بهترين كتابهاى تاريخ هند شمرده مىشود . اين كتاب از حيث محتوا و كيفيت از تأليفات كمياب بود . نمونه برجستهاى است از بلاغت در تحليلهاى تاريخى .
يكى ديگر از كشورهاى كوهستانى كه از اين دوره به بعد صاحب اهميت مىشود ، نپال است . نپال در سال 878 عليه تسلط تبت بر آن سرزمين قيام كرد . مبدأ تاريخ و گاهشمارى نپال از همين زمان ، كه يادگار استقلال آن كشور است ، گرفته شد . نپال نه تنها استقلال سياسى به دست آورد بلكه
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 305
مساهمون: روميلا تاپار
ص٣٠٥