آنها بناهاى ديگرى عمارت شد . بودائيان به ساختن صومعهها و زيارتگاههاى خود ادامه دادند و اينها هنوز برپايند . معابد هندى در شمال هندوستان تا سدهء هيجدهم ميلادى صاحب شخصيت معمارى نشدند .
سنگ زاويه معبد هندى اتاق « گاربها - گرىها » « 1 » ( به معناى تحت اللفظى اتاق زهدان ) است كه شمايل ايزد در آن قرار دارد . راه ورود به اين اتاق از طريق دهليزى است . براى رسيدن به آن بايد از تالارى كه به ايوانى راه دارد گذشت . تمام بنا را محوطهاى محصور فرامىگيرد كه بعدها مجموعهاى از معابد در آن ساخته مىشود . از دورهء كوپتاها به بعد معابد را عمدتا با سنگ بنا مىكردند و نه مانند گذشته با چوب يا آجر . لازمهء شيوع شمايل پرستى بناى معبد در فضاى آزاد بود ؛ زيرا لازم بود تا شمايل در محلى فراخور مقام آن قرار گيرد . غار براى اين منظور جاى مناسبى نبود . به تدريج در اطراف شمايل انبوهى از معبودها و مجسمههاى كماهميتتر نهاده شد كه سرانجام به تزيينات و مجسمهسازى مفصل اسلوبهاى بعدى منجر گرديد . انواع دستور العملها براى بناى معابد سنگى تأليف شد كه در آن جزئيات دقيق ساختن بنا ذكر شده و اين دستورات را نسلهاى بعدى با وفادارى هرچه تمامتر اجرا كردند .
عالىترين كاميابى مجسمهسازى كلاسيك را در شمايلهاى بودا واقع در « سارنات » مىتوان ديد . در اين مجسمهها چنان آرامش و رضايتى انعكاس يافته كه بعدها با جوّ مذهبى آن روزگار تداعى شد و تجسم بودا در پيكر انسان منجر شد به تصوير كردن و مجسم نمودن ديگر ايزدان و ايزدبانوهاى صاحب اهميت هندى با همان شيوه . اما از نظر هندوان شمايل يا بت ، نقش يا عكس نيست . شمايل و بت نوعى نماد يا سمبل است . از اينرو هرچند ايزد به شكل آدمى تجسم يافته ، اما مىتواند چهار يا حتى هشت بازو و دست داشته
هامش
( 1 ) .Garbha - Griha