نجوم به جاى دانش نجوم مانع از ترقى دانش نجوم شد . جالبترين اثر وراهاميهرا كتاب پنچا - سيدانتيكا « 1 » ( پنج مكتب علم نجوم ) است كه خلاصهء دقيقى است از پنج مكتب نجومى داير آن عصر كه دو تاى آنها حكايت از آشنايى نزديك با دانش نجوم يونانى مىكند . « 2 »
با نظر موافق و پشتيبانى دربار ، تأليفات نظم و نثر به زبان سانسكريت به شدت و به مقياس زياد تشويق مىشد . ادبيات سانسكريت مخصوص طبقات ممتاز ، دربار ، نجبا و كسانى كه با آنان سروكار داشتند بود . نخستين اسمى كه در اين زمينه به ياد مىآيد ، كاليداسا « 3 » است كه برجستهترين مؤلف و اديب ادبيات كلاسيك سانسكريت دانسته مىشود . مهمترين شاهكار ادبى او نمايشنامهء شاكونتالا « 4 » است كه بعدها ، به علت تأثيرى كه بر گوته ، شاعر آلمانى ، گذاشت ، در اروپا شهرت يافت . ديوان مفصل غزليات او مغادوتا « 5 » ( - پيك ابر ) در عصر خود از مقبوليت خاصى برخوردار بود . منظومهء غنايى مفصل او بايد در آن عصر مورد توجه همگان بوده باشد ، زيرا در كتيبههاى فراوان ابياتى از آن را نقل كردهاند . نمايشنامهها معمولا كمدىهاى عاشقانه بودند و از مضمونهاى غمانگيز پرهيز مىشد ؛ زيرا مراد از نمايش سرگرمى بود . تنها استثناى چشمگير نمايشنامهء ميرچ چاهاكتيگا « 6 » ( - عرابهء گلى كوچك ) تأليف شودراكا « 7 » است . نثرنويس مشهور اين دوره ، بانا ، « 8 » مؤلف زندگىنامه هاراشا است كه اثر او نمونهء بهترين نثر سانسكريت بهشمار مىآيد . از بانا
هامش
( 1 ) .Pancha - Siddhantika( 2 ) . براى اطلاع بيشتر از شرح احوال و آثار وراهاميهرا ، بنگريد به مقالهء « سيستانىهاى آفتابپرست » و ترجمه فارسى كتاب « براهيت سمهيتا » در صفحات 397 يادواره دكتر محمود افشار ، جلد يازدهم ، تهران ، سال 1378 .
( 3 ) .Kalidasa( 4 ) .Shakuntala( 5 ) .Meghaduta( 6 ) .Mrichchhakatika( 7 ) .Shudraka( 8 ) .Bana