نظرى پيدا كند و مانع از پيشرفت واقعى علم ابدان شود . مهمترين تأليف پزشكى آندوره جنگى است از آثار قبلى پزشكى و فاقد هرگونه آگاهى و دانش نوين و قابل ملاحظه . از عوارض جانبى جالب پيدايش و تأليف نخستين اثر دقيق دربارهء دامپزشكى است كه بيشتر به اسب و فيل ، كه هردو براى نيروهاى مسلح اهميت داشتند ، مىپردازد . دانش پزشكى هندى به غرب نفوذ كرد و سبب جلب توجه پزشكان مغرب آسيا شد . ازجمله پزشكى ايرانى در سدهء ششم به هندوستان آمد تا علم پزشكى هندى را بياموزد . « 1 »
دانش فلزات پيشرفتهاى عظيم داشت و مايه تأسف است كه اشياى فلزى بيشترى از اين دوره باقى نمانده است . چشمگيرترين شئ باقيمانده ستون آهنى مشهور دهلى است كه بيستوسهپا ارتفاع دارد و اصلا زنگ نخورده است . همچنين مجسمهء تمام قد بودا از مس كه در دو قسمت ريختهگرى شده ( اكنون در موزهء بيرمنگهام نگهدارى مىشود ) بهجا مانده است . بهترين نمونهء مصنوعات فلزى را در ميان سكهها و مهرهاى اين دوره مىتوان يافت . در ضرب سكه نهايت دقت و ظرافت رعايت مىشد و حكاكى روى قالبها حيرتانگيز است . مهرهاى متصل به لوحهاى مسى نيز از ظرافت خاص برخوردارند .
آگاهاهىهاى فنى و تخصصى در دست صنفها بود . در آنجا بود كه به پسران پيشهوران حرفههاى موروثى آموخته مىشد . اين مراكز آموزش حرفهاى با مؤسسات آموزشى برهمنى و يا صومعههاى بودايى تماس نداشتند . استثنا آموزش رياضيات بود كه در واقع پلى بود ميان اين دو نوع آموزش ، و اسباب تعجب نيست كه در اين دوره فعاليت رياضى به شدت رونق مىگيرد . مدتى بود كه در رياضيات از اعداد استفاده مىشد . مفهوم عدد
هامش
( 1 ) . شايد مراد برزويه حكيم باشد كه در سلطنت انوشيروان به هندوستان سفر كرد و ازجمله ترجمهء كتاب كليله و دمنه را به ارمغان آورد . ( م )