عظيم سربرافراشت و روحانيت بودايى ثروتمند شد و مورد احترام . پارهاى از صومعهها چنان ثروتى بههم زده بودند كه ديگر راهبهاى صومعه از عهدهء انجام امور مربوطه برنمىآمدند و به ناچار بردگان و كارگران مزدور را بهكار مىگرفتند و اجير مىكردند . روزگارى كه راهبهاى بودايى فقط از طريق آنچه هرروز صبح با گدايى بهدست آورده بودند ، امرار معاش مىكردند ، پشتسر نهاده شده بود . حال بر سر سفرههاى گشاده ، هرروز در ساعات معين ، به خورد و خوراك مىپرداختند . صومعهها را يا در مجاورت شهرها برپا مىساختند يا در كوهپايههاى زيبا و دورافتاده تا از هياهوى شهرها بهدور باشند . صومعههاى دوردست چنان موقوفاتى داشتند كه راهبان ساكن در آنها بارفاه روزگار بگذرانند . اينگونه بود كه روحانيت بودايى از مردم كوچه و بازار دور شد و انزوا پذيرفت . در نتيجه از نيروى مذهبى آن به شدت كاسته شد ؛ تحولى كه تصور نمىرود اگر بودا زنده بود آن را پذيرا مىشد . توسعه و بهبود وسايل ارتباط و حملونقل سبب زياد شدن زوار گرديد ؛ امرى كه خود باعث انتشار بيشتر افكار و انديشهها شد . كيش بودا در زمينهء گسيل داشتن مبشران به نقاط مختلف شبهقارهء هند و خارج از آن فعاليت زياد كرده بود و در اثناى اين سعى براى افزودن بر پيروان خويش خود باانديشههاى نوين آشنا شد . اين جريان سبب تفسير و تعبير مجدد آيين اصلى و اوليه بودا گرديد . بدين سبب ، تفاوتهاى فاحش در عقيدهها پيدا شد و كيش بودا به دو فرقهء عظيم منشعب گرديد . اين اختلاف و جدايى و رغبت روحانيت بودايى كه طفيل بخش توانگر و ثروتمند جامعه باشد بذر فساد را در كيش بودا پراكنده ساخت .
مناقشه دربارهء معناى واقعى تعاليم بودا ، مانند هميشه ، بلافاصله پس از مرگ بنيانگذار آن كيش آغاز شد . براى رفع اين اختلافات و لااقل كاستن از شدتوحدت آنها شوراهاى متعدد براى رسيدگى به نظرات گوناگون - همانند شوراهايى كه به همين قصد و نيت در كليساى كاتوليك تشكيل
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 173
مساهمون: روميلا تاپار
ص١٧٣