« ودايى » پياده كردند . در نواحى جنوبىتر اين رسولان و مبشران آيين نوين بودا و كيش جديد جينى بودند كه جريان آريايى كردن را همراه خود آوردند .
اصناف ، افزون بر نقشى كه در اقتصاد داشتند ، مسئوليت آموزش و پرورش را نيز برعهده داشتند . اما در اينجا مراد آموزش و پرورش غير رسمى است ؛ زيرا آموزش و پرورش رسمى در دست برهمنها و راهبان بود .
اصناف كه عضويت در هريك از آنان محدود به صنعتگران حرفهاى معين بود ، مراكز آموزشهاى فنى نيز بودند . هر صنفى وظيفهء حفظ و گسترش معلومات فنى رشتهء خود را ، مثلا استخراج معادن ، فلزكارى ، نساجى ، رنگرزى ، نجارى و غيره ، برعهده داشت . پيشرفتهاى چشمگيرى كه با اين روش به دست آمد در سكههاى بهجا مانده و ستونهاى فلزى كه مئوريان برپا داشتند و در دورههاى بعد در كمال هنر حجارى و سفال سياه صيقل ديده شمال ، كه هنوز كسى نتوانسته آن را تقليد كند ، ديده مىشود . مهارت در مهندسى و سدسازى و مخازن آبيارى را در آثار بازمانده و سنگنبشتههاى مربوط مىتوان شاهد بود . هندسه بهعنوان وسيلهء كار بناى محرابها و قربانگاهها جلوهگرى آغاز كرد اما اندكاندك در معمارىهاى پيچيده و بغرنج بهكار آمد . با آنكه با طرز بناى قوس و طاق ضربى آشنا بودند ، چون بيشتر بناها تقليدى از بناهاى چوبى بود ، كمتر رواج همگانى داشت . در اين دوره هنوز بناهاى مذهبى فرصتى براى ابراز مهارتهاى معمارى و ساختمانى نبود . بودائيان با برافراشتن دروازههايى در اطراف گورپشتهها و يا ايجاد غارى ساده در دل تپهها و سينه كوهها قناعت مىورزيدند .
دو رشتهاى كه از آشنايى و داشتن ارتباط مستقيم با ديگر نقاط جهان سود بردند ، دانش نجوم و علم پزشكى بود . ناوبرى بر پهناى اقيانوسها مستلزم اطلاع دقيق از حركات ستارگان بود و ترديدى نيست كه پشتيبانى بازرگانان براى تحقيق در دانش نجوم در كسوت كمكهاى مالى فراوان بود و ارتباط با سرزمينهاى مغرب آسيا به مبادلات ثمربخشى در اين رشته انجاميد .
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 163
مساهمون: روميلا تاپار
ص١٦٣