تحول سريع تا اندازهاى مديون تأثير و نفوذ فرهنگ آرينها بود كه با الگوى آن آشنا شديم . سلطنت موروثى و نظام مالياتى و غيره غيره . اما از اين مهمتر اين واقعيت بود كه جنوب هند جذب تحول و توسعهء بازرگانى كه در هند آن روزگار در جريان بود شد . پيدايش خاندان سلطنتى ساتاواناها ، كه بر دكن شمالى تسلط داشتند ، سبب ايجاد راههاى ارتباطى ميان شمال و جنوب شد كه به رونق و ازدياد حجم بازرگانى شبهقاره منجر گرديد . بازرگانى رومىها با سواحل غربى و شرقى و تمركز آن در جنوب به پايان دادن به انزواى سلطاننشينهاى جنوب كمك كرد . در اسناد و مدارك تاميل واژهاى را كه براى امپراتورى روم بهكار مىبرند ، « ياوانا » است . كلمهء همانند آن در سانسكريت معناى « يونان » را مىرساند .
حال ديگر شبكهء راههاى بازرگانى تمام هندوستان را مىپوشاند . بعضى از اين راهها در جهت آسياىمركزى و آسياىغربى ادامه مىيافت . اين شبكه از شاهراها و درههاى رودخانهها تشكيل مىشد . روى رودخانهها پل نزده بودند . اما قايقهاى ارتباطى فراوان موجود بود . سفر ، منحصرا ، در فصلهاى خشك و زمستان انجام مىشد و ايام بارانهاى موسمى را به استراحت مىگذراندند . كاروانها معمولا بزرگ بود و چند كاروان باهم حركت مىكرد تا امنيت بيشترى داشته باشند . گاو نر و قاطر و الاغ حيوانات باركش كاروانها بودند . در مناطق بيابانى تنها از شتر استفاده مىشد . كشتيرانى ساحلى ، چون حملونقل دريايى ارزانتر تمام مىشود ، رواج داشت .
در ارتاشسترا عبارت جالبى آمده كه در طى آن مزاياى راههاى زمينى با خصوصيات راههاى آبى مقايسه شده است . مىگويد هرچند مسافرت و حملونقل دريايى ارزانتر مىنمايد ، اما چون خطر دزدان دريايى و هزينهء غرق كشتىها در محاسبه منظور شود ، راه دريايى گرانتر است . راههاى كرانهاى آشكارا امنيت بيشترى دارد تا از ميانهء دريا و اقيانوس گذر كردن .
بگذريم كه در مسافرت به موازى كرانهء خشكى امكانات بيشترى براى
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 140
مساهمون: روميلا تاپار
ص١٤٠