كتيوار « 1 » و مالوا ، « 2 » در مغرب هندوستان ، عقب بنشينند و تا اوايل سدهء پنجم ميلادى با آرامش نسبى ، مگر در يك مورد در ميانهء سدهء دوم بههنگام سلطنت رودرادمن ، « 3 » حكومت كردند . با ضعف كوشانيان ، پس از مرگ كانيشكا ، شاكاها يكبار ديگر اظهار وجود كرده به عرض اندام پرداختند . رودرادمن از ناحيهء كوچ برخاست . كتيبهء مفصلى در جوناگاره « 4 » ( نخستين كتيبهء بااهميت به زبان سانسكريت ) شرح اعمال اوست . كتيبه كه تاريخ سال 150 ميلادى را دارد از بازسازى و مرمت سدى كه مائوريان بنا كرده بودند گزارش مىدهد . با عبارات پرآبوتاب شرح پيروزىهاى رودرادمن در درهء نارمادا « 5 » و از جنگهاى او با شاهان ساتاواهانا « 6 » ( در جنوب نارمادا ) و پيروزى او بر طوايف يائودهيا « 7 » در راجستان خبر مىدهد . رودرادمن در اين كتيبه چنين وصف شده است :
كسى است كه با برافراشتن درست دستش بستگى استوار با « درمه » را سبب شده است . كسى است كه با دانش اندوزى و به خاطر سپردن ، با علم و كاربرد دستورزبان ، موسيقى ، منطق ، و ديگر علوم شهرت يافته است . كسى است كه در ادارهء اسبان و فيلها و گردونهها و شمشيرزنى و به كارگيرى سپر و جنگ تنبهتن و ديگر . . . . و چابكى و مهارت در مقابله با نيروهاى دشمن يكتاست . كسى است كه روز و شب مشغول بذل و بخشش هدايا و افتخارات است . كسى است كه بخشنده است و خزانهاش با وصول باج و خراج و سهم حق خود سرشار از طلا و نقره و الماس و سنگها . . . . و ديگر اشياء گرانبهاست . كسى است كه نثر و نظمى بليغ و سليس و مطبوع و شيرين و دلنشين و زيبا دارد و با كار برد درست كلمات آراسته شده است . كسى است كه قدش بلند و اندامش متناسب و صدايش رسا و پيكرش موزون و رنگش دلچسب و
هامش
( 1 ) .Kathiawar( 2 ) .Malwa( 3 ) .Rudradaman( 4 ) .Junagarh( 5 ) .Narmada( 6 ) .Satavahana( 7 ) .Yaudheya