طبقهاى اقتصادى بودند ؛ حتى اگر تمام آنها از كاست كشتريه نبودند . نيروى مسلح آماده مئوريان از سپاه نانداها بزرگتر بود . پلينى صحبت از نه هزار فيل و سىهزار سوار و ششصد هزار پياده مىكند . در هنگام صلح هزينهء ارتش بار سنگينى بوده است . مگاستانس مىنويسد :
آنگاه كه به خدمت مشغول نيستند وقت خود را به بطالت گذرانده و بدمستى مىكنند و مخارج و هزينهء آنان را خزانهء سلطنتى تأمين مىكند .
با اين شرايط ، اسباب شگفتى نيست كه خزانه به هر قيمت كه شده مىبايست دوباره پر شود . خواه با بستن ماليات بر روى تمام كالاها و يا تبعيد دستهجمعى مردم براى ايجاد روستاها و زمينهاى روستايى جديد . چوپانان و حشمداران يا از كاست شودراها بودند و يا از مردم خارج از نظام كاستى ، يعنى نجسها . كاست پيشهوران متكى به پيشهء مخصوص خود بود ؛ مثلا موقعيت اجتماعى فلزكاران از آن بافندگان و سفالگران بالاتر بود . شايد كسانى كه توانگرتر بودند ، به طبقات بالاتر تعلق داشتند و كسانى كه مزدور آنان مىشدند از طبقه شودراها . قضات و نمايندگان آشكارا بخشى از نظام ادارى محسوب مىشدند كه يا از برهمنها و يا از كشتريهها بودند . اما گاهى استثناهايى نيز ديده مىشد .
نظام كاستى با آن سهولت و نرمش كه دلخواه برهمنها بود ، اجرا نمىشد .
سه كاست اولى يعنى دويجاها - كسانى كه دوبار تولد يافته بودند - از ديدگاه نظرى از مزاياى بيشترى برخوردار بودند تا شودراها و نجسها . اما ويشياها هرچند از نظر تكنيكى از دويجاها محسوب مىشدند ، بهگونهاى متعارف از مزاياى موقعيت ممتاز خود برخوردار نمىشدند ؛ زيرا دو طبقهء بالاتر ، از نظر اجتماعى ، آنها را قبول نداشتند . اما در اين زمان ، ديگر ويشياها از نظر اقتصادى قدرتمند شده بودند ؛ زيرا بازرگانى در دست آنان متمركز شده بود .
درگيرى ميان آنان و دو طبقهء برتر از آنها از نظر اجتماعى اجتنابناپذير شده
تاريخ هند ( فارسى ) — صفحة 106
مساهمون: روميلا تاپار
ص١٠٦