از تخت شاهنشاهى به زير ميكشد و باسارات ميبرد . افسانه جوانى كوروش و ظهور مؤسس خاندان هخامنشى نيز به سهم خود جالب است . هردوت ضمن بيان يكى از اين افسانهها سراسر تاريخ آسيا را بيان مىكند و ضمن استفاده از فرصت بتفصيل از اوضاع مصر سخن ميگويد . مطالبى كه مؤلف در اين قسمت از كتاب خود درباره مصر مينويسد به حدى مفصل است كه شايد بتوان گفت در هيچ قسمت از كتاب خود درباره هيچيك از كشورهاى آن زمان چنين بتفصيل سخن نگفته . از موقعى كه كبوجيه را براى فتح مصر حركت ميدهد ( آغاز جلد دوم ) تا موقعى كه مصر بدست اين پادشاه فتح مىشود ( آغاز جلد سوم ) يك جلد تمام از كتاب او بشرح اوضاع مصر اختصاص دارد . بعد از آن ، هردوت انقلابات داخلى پارس و چگونگى جلوس داريوش را بر اريكه سلطنت شرح ميدهد و به چگونگى تهيه مقدمات جنگهاى مديك كه در زمان اين پادشاه پايهگذارى شد اشاره مىكند و قبل از بيان جزئيات اين جنگ بزرگ و تاريخى بذكر جنگهاى داريوش باسكاها ميپردازد و آنگاه بتفصيل از جنگ سيرن
( Cyrene )
ياد مىكند و درباره اقوام و ملل مختلفى كه در اين جريان با آنها برخورد كرده داد سخن ميدهد .
مؤلف پس از بيان سرگذشت داريوش ، شورش مردم يونى و قيام شهر سارد را شرح ميدهد و در اين قسمت است كه خواننده باحساسترين لحظات تاريخ بشر روبرو مىشود . اسامى فراموشنشدنى تاريخ جهان ، ماراتن ، سالامين ، پلاته و ميكال افسانه بزرگترين جنگهاى حماسى و پهلوانى تاريخ باستان را در ذهن خواننده منعكس و خاطرات آن روزهاى پرهيجان و فراموشنشدنى گذشته جهان را زنده مىكند . اين صحنههاى زوالناپذير و اين وقايع فراموشنشدنى تاريخ بشر هرگز از خاطرها محو نخواهد شد .
جنگ ماراتن يكى از بزرگترين جنگهاى تاريخ جهان محسوب مىشود . لشكر - كشى داريوش از راه دريا و پياده شدن سربازان متهور پارس در دشت ماراتن در برابر دروازههاى شهر آتن طليعه اولين مهاجمه شرق بغرب و نخستين برخورد دو تمدن متفاوت جهان باستان بود . در برابر پارسها كه با سرعتى شگفتآور دشمن را در آستانه آشيانهاش غافلگير كرده بودند رفتار يونانيان نيز بجاى خود شنيدنى و شايان توجه زياد است . مردى بنام ميلتياد كه وطن خود را با خطرى بزرگ روبرو مىبيند در نطق تاريخى